Wanneer een arts een hork is

4 november 2010

"Wanneer een arts een hork is, is het niet mogelijk patiŽnten goed te behandelen, hoe handig hij ook is met het mes"

In de competentiegebieden volgens Canmeds worden zeven competentiegebieden beschreven. Medisch handelen, communicatie, samenwerken, organiseren, maatschappelijk handelen, kennis en wetenschap, en professionaliteit. Deze competenties moeten gezien worden als een gedragsrepertoire waarmee de arts in staat is een medische praktijk te voeren. De toekomstige arts moet daarom getraind worden. Er is de afgelopen dertig jaar veel veranderd realiseer ik me. In mijn tijd (1978) werd aan dit soort aspecten hoogstens terloops aandacht besteed. Kennelijk ging men ervan uit dat het wel goed zou komen, wanneer je maar het goede voorbeeld volgde (meester-gezel relatie). Maar het kwam lang niet altijd goed. Daarom is het goed dat er gericht aandacht besteed wordt aan het trainen van deze vaardigheden bij arts-assistenten. Het gevaar is echter groot, dat het systeem dat gebruikt wordt om te verbeteren zo bureaucratisch en tijdrovend is, dat we alleen nog maar tijd hebben om op te schrijven wat wij onze arts-assistenten zouden hebben kunnen leren. Dit geldt overigens voor alles wat in de geneeskunde wordt ingevoerd, of het nu veiligheid- of kwaliteitssystemen zijn (zucht).

In de Canmeds staat onder het hoofdstukje samenwerken dat de arts de patiŽnt en zijn familie betrekt in de besluitvorming en hun mening integreert in het behandelplan. Van patiŽnten wordt dus verwacht dat zij met hun arts onder­hande­len over zo’n behandelingsplan, beiden met het uiteindelijke behandelingsvoorstel instem­men en er dus willens en wetens ja tegen zeggen. Van psychiatrische patiŽnten die gedwongen zijn opgenomen wordt in beginsel hetzelfde ver­wacht, wat in hun specifieke geval inhoudt dat zij, wanneer zij tegen hun zin zijn opgenomen met een inbewaringstelling (IBS of RM), moeten gaan onderhan­delen met een arts om wie zij niet ge­vraagd hebben, en over een behan­deling waar zij al helemaal niet om gevraagd hebben.

Om goed te kunnen onder­handelen moet er sprake zijn van een zekere gelijkheid tussen de onder­handelende par­tijen (dus zelfs als het patiŽnten met een IBS betreft). Onder­handelaars moeten elkaar immers iets te bieden hebben en in het belang van het te behalen doel kunnen geven en nemen door bijvoorbeeld een nieuw bod te doen of een lager bod te accepteren. Het begint ermee dat onder­hande­laars respect voor elkaar voelen en tonen en er van doordrongen zijn dat zij elkaar nodig hebben om resul­ta­ten te boeken.Zij moeten een gemeenschappelijk belang hebben. Aan deze vereisten wordt voor het gevoel van veel patiŽnten in de relatie met hun arts/specialist nog niet voldaan.Voor artsen geldt het omgekeerde ook. Ik heb ruime ervaring aan de twee kanten van de gezondheidszorg. Ik heb ervaren hoe snel een dergelijke ongelijkheid in de relatie en de communicatie de kop op steekt en hoe machteloos je je dan kan voelen. Alle keren dat ik werd geopereerd aan een hernia werd er in ieder geval geen behandelplan opgesteld. Waarschijnlijk omdat ik zelf arts ben en dacht te weten wat me te wachten stond en omdat ik er niet om vroeg.

Het is verder van eminent belang dat onderhan­delaars elkaars taal verstaan en over hetzelfde jargon be­schikken. Tus­sen artsen en patiŽnten be­staat, ondanks alle mogelijkheden van het internet, een wereld van onge­lijk­heid op het kennisge­bied van de geneeskunde en ook op het gebruik van de daarbij horende woorden en termen. Er schuilt zelfs gevaar in de grote hoeveelheid beschikbare kennis, omdat artsen er ten onrechte van uit kunnen gaan dat hun patiŽnten bevatten wat ze lezen. Dat is heel vaak niet het geval. De kans is dus groot dat er tussen artsen en pa­tiŽnten een Babylonische spraakverwarring ontstaat, omdat zij langs elkaar heen praten en verschillende betekenissen voor hetzelfde woord gebruiken. Daar komt bij dat de meeste patiŽnten, wanneer zij een arts bezoeken, niet alleen lichamelijk ziek zijn maar ook psychisch niet fit zijn. De informatie komt niet goed over en veel patiŽnten zijn daardoor niet in staat om de gevolgen te overzien. Het is bekend dat na een eerste gesprek slechts 10-15 procent van de verschafte informatie beklijft. Dat geldt overigens ook voor schriftelijke informatie. Van de effecten van voorlichting over de gevolgen van een wel of niet borstsparende operatie of de bijwerkingen van antipsychotica kan dan niet veel verwacht worden.

Onderhandelen is een belangrijk onderdeel van de dagelijkse praktijk, ofschoon het door de meeste artsen niet vaak als onderhandelen zal worden gevoeld. Het gaat er in de praktijk natuurlijk om dat de arts in de goede en duidelijke empathische bewoordingen aan de patiŽnt en zijn familie de noodzakelijke en gewenste informatie geeft. Ook wordt verwacht dat de arts zich inleeft in wat de patiŽnt voelt en vindt en daar met het opstellen van het behandelplan rekening houdt. Normaliter moet dit niet moeilijk zijn want de meeste patiŽnten hebben nu eenmaal net zoveel vertrouwen in het woord van hun arts als een ouderling in het woord Gods (gelukkig maar). Het wordt pas moeilijk wanneer een patiŽnt iets wil en vindt dat buitengewoon onverstandig is. In dat geval zal de arts de patiŽnt moeten zien te overtuigen dat het echt anders moet. Het kernwoord van onderhandelen is volgens mij empathie. Nu hoort het vermogen zich in de gevoelens van anderen te verplaatsen tot de standaarduitrusting van de mens. Ook al zou je dat niet altijd zeggen, in ons vak zijn helaas nog steeds veel horken werkzaam. Dat is jammer want de bejegening is voor het uitoefenen van de geneeskunde altijd al het meest wezenlijke geweest. Het is als je een hork bent niet mogelijk patiŽnten goed te behandelen, hoe handig je met het mes ook bent.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Geef mij tijd

Het is september en de vrijwilligers van het Koningin Wilhelmina Fonds voor de kankerbestrijding (KWF) komen langs met de collectebus. Het kan niemand ontgaan zijn. Radio- en televisiespotjes dringen zich aan je op. En waar je maar kijkt maken spandoeken en affiches ons erop attent. GEEF MIJ TIJD. Daarbij wordt meestal ook een portret getoond van iemand met kanker. Ik had zelf ook op zoín foto gekund, maar ik heb nu al vijftien jaar die op hol geslagen cellen en vind eigenlijk dat me sinds de diagnose al verrassend veel tijd is gegund. Daar klaag ik dus niet over. Langzaam aan beweeg ik me naar het moment dat de kanker me de baas is, maar zo ver is het nog niet. Wel heeft de behandeling van de kanker mijn leven danig ontwricht. Niet alleen dat van mij. Mijn vrouw moest op haar vijftigste ook wennen aan een heel andere man in huis. Elke keer dat ik langs een KWF affiche kom denk ik: GEEF MIJ KWALITEITTIJD.
Meer

Reageer |  reacties

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten