Hoe meer data, hoe minder solidariteit

30 augustus 2018

Het klinkt als een ouderwets woord, solidariteit, en dat is het ook. Tegenwoordig viert de empathie hoogtij, en dat betekent dat we alleen op individuele basis meevoelen met mensen. Niet voor niets krijgen campagnes om geld voor specifieke ziekten in te zamelen, steeds vaker letterlijk een persoonlijk gezicht – denk bijvoorbeeld aan de succesvolle ‘Ik ben inmiddels overleden’-campagne van ALS.

Risicoprofielen
We zijn ‘solidair’ met mensen die overduidelijk enorme pech hebben; die iets vreselijks mankeren waar ze zelf helemaal niets aan kunnen doen. Dat kan onszelf ook zo maar overkomen. Buiten dat is het toch vooral je eigen verantwoordelijkheid om niet ziek te worden en geen onnodige risico’s te lopen. Een eigen verantwoordelijkheid die prima gemeten kan worden, en waarop we mensen ook prima kunnen afrekenen.
‘Door Big Data en data analytics-toepassingen krijgen verzekeraars steeds meer inzicht in risicoprofielen,’ schrijven Edgar Karssing (Nyenrode) en Ton de Bruin (oud-medewerker bij het Verbond van Verzekeraars) in hun artikel ‘Verzekeren, technische solidariteit en morele solidariteit’.  ‘Hierdoor kunnen steeds meer subcategorieŽn worden onderscheiden. Komt hiermee de solidariteit onder druk te staan?’

Eigen schuld
Karssing en De Bruin maken een onderscheid tussen morele solidariteit – mensen hebben iets voor elkaar over omdat ze zich met elkaar verbonden voelen; solidariteit als ‘wij-waarde’ – en technische solidariteit: solidariteit als onbedoeld, maar positief neveneffect van op jezelf gericht gedrag. Die laatste vorm van solidariteit treedt steeds meer op de voorgrond sinds het mogelijk is bloeddruk, cholesterol, BMI-score, wel/niet roken en wel/niet alcohol gebruiken gemakkelijk in cijfers uit te drukken; inclusief de bijbehorende (kans op) gezondheidsproblemen.
Staan die cijfers grotendeels in de min, dan is er werk aan de winkel voor de persoon bij wie de alarmbellen rinkelen. Want het is diens persoonlijke verantwoordelijkheid om op al die terreinen het licht weer op groen te krijgen. Sterker nog, steeds meer Nederlanders vinden dat mensen die ongezond leven meer premie moeten betalen

Solidariteitsparadox
Dankzij de beschikbaarheid van big data-analysetechnieken is duidelijk dat ziek worden vaak geen botte pech is. Ziekten die eerst een onbekende kans waren, zijn een calculeerbaar risico geworden dat iemand door zijn eigen leefstijl kan beÔnvloeden. ‘En dan treedt de solidariteitsparadox op,’ zeggen Karssing en De Bruin, en dat betekent: ‘Hoe meer we weten over de manier waarop we met anderen subsidiŽrend solidair zijn, hoe minder we hiertoe bereid zijn.’
Of dat laatste inderdaad het geval is, staat niet vast. Maar dat de combinatie van hyperindividualisering en dataÔsering solidariteit als ‘wij-waarde’ geen goed doet, is duidelijk. Doen alsof er geen data zijn, is ook geen optie. Maar we kunnen er wel voor kiezen ze niet te gebruiken om met individuele mensen af te rekenen en ze te straffen voor hun gedrag. In plaats daarvan kunnen we deze data beter inzetten om op individueel en maatschappelijk niveau een zo gezond mogelijk leven voor iedereen dichterbij te brengen. Van die ‘wij-waarde’ profiteert uiteindelijk iedereen.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

DSM-5 is nuttig, maar wordt vaak
verkeerd gebruikt

Classificeren via de DSM-5-systematiek is ooit bedacht om klinische professionals en wetenschappers een gemeenschappelijke taal te laten spreken over de aandoening van een cliënt. En om gerichter wetenschappelijk onderzoek te kunnen doen. Marc Verbraak: 'DSM-5 is een nuttig instrument, maar wordt vaak verkeerd gebruikt.' ... Meer

Reageer |  reacties

Wat doet Rivierduinen en waarom het leuk is om daar te werken

Audrey van Schaik is sinds half oktober 2022 bestuurder van GGZ Rivierduinen. Zij trad tegelijk met Sam Schoch aan als raad van bestuur en samen staan zij bekend als verbinders en ervaren zorgbestuurders. Audrey is psychiater en heeft jarenlange leidinggevende ervaring binnen diverse onderdelen van verschillende ggz-organisaties. ... Meer

Reageer |  reacties

Breng de waarheid boven tafel

Stel, je bent leidinggevende en een medewerker vertelt dat er een structureel probleem is op de afdeling. Natuurlijk neem je dat serieus. Tegelijkertijd loont het om het verhaal in twijfel te trekken. ... Meer

Reageer |  reacties