De dagen van de DSM-5 zijn geteld

1 juni 2017

Eindelijk is er een classificatie in de maak waarmee psychiaters en patiŽnten straks hopelijk beter uit de voeten kunnen dan met de DSM-5, het handboek voor de psychiatrie. De nieuwe concurrent heet HiTOP, de Hierarchical Taxonomy of Psychopathology.

Weg met psychiatrische hokjes
De DSM-5 is een op categorieŽn gebaseerd classificatiesysteem. Het psychiatrisch handboek is het resultaat van de uitkomsten die discussies tussen – voornamelijk Amerikaanse – experts hebben opgeleverd. HiTOP probeert recht te doen aan de werkelijkheid van psychiatrische patiŽnten en cliŽnten door radicaal met de DSM-categorieŽn te breken. Want psychische last past niet in precies afgebakende, categorische psychiatrische hokjes. En dat mensen op papier aan steeds meer aandoeningen lijden naarmate de classificatie van symptomen verfijnder wordt, is natuurlijk onzinnig.

Neurobiologie allťťn vertelt geen verhaal
HiTOP is niet de eerste kritische reactie op de DSM-5. Het Amerikaanse National Institute of Mental Health besloot versie vijf van het psychiatrisch handboek al snel na verschijnen als onwetenschappelijk terzijde te leggen, en zet sindsdien een speurtocht in naar neurobiologische markers voor psychische stoornissen.
Dat is jammer. Er bestaan honderden, nee duizenden niet-specifieke genetische risicofactoren voor psychiatrische ziekten. Bovendien schieten we weinig op met een reductionistische kijk op het ontstaan en voortbestaan van psychiatrische problematieken waarin nauwelijks oog is voor symptomen en beloop, laat staan voor de maatschappelijke en culturele context waarin mensen leven en de betekenis die zijzelf geven aan hun klachten en problemen.
Dat moet beter kunnen.

Nieuw (1): dimensies
Eind maart dit jaar publiceerden 39 deels klinische onderzoekers, onder wie ťťn Nederlander (hoogleraar psychiatrische epidemiologie Johan [Hans] Ormel van het UMCG), voor het eerst in het wetenschappelijke Journal of Abnormal Psychology over HiTOP, de Hierarchial Taxonomy of Psychopathology. Een systeem dat gebaseerd is op kwantitatief wetenschappelijk onderzoek en dat dimensies hanteert in plaats van harde grenzen: je hebt niet wel of niet een stoornis, maar je hebt (heel) weinig tot (heel) veel psychische last, en alles daar tussenin.

Nieuw (2): syndromen en spectra
Dit perspectief zorgt ervoor dat het niet langer nodig is naar ťťn extra symptoom van het afvinklijstje te zoeken om iemand een diagnose te kunnen geven. Andersom voorkomt HiTOP dat iemand met klachten toch ‘gezond’ wordt verklaard, omdat zijn symptomen in aantal onvoldoende of in aard niet passend zijn bij een bepaalde classificatie. Daarnaast maakt de HiTOP-indeling in syndromen (clusters van symptomen), spectra (clusters van syndromen) en superspectra (clusters van spectra), korte metten met de nu vaak voorkomende comorbiditeit. Een ‘HiTOP-patiŽnt’ is niet langer een optelsom van DSM-classificaties, maar een mens met psychische last op een of meer verschillende vlakken en in verschillende hevigheid.
Tenslotte heeft HiTOP een plek voor de ‘restcategorie’ psychiatrische patiŽnten die nu als ‘anders gespecificeerd’/’niet gespecificeerd’ in het DSM-classificatiesysteem buiten de boot valt.

Persoonlijke psychiatrie
In Nederland maakt psychiater Jim van Os zich al jaren sterk voor het afschaffen van de ongeveer vierhonderd DSM-classificaties. In het recent verschenen ‘Innovatief leerboek persoonlijke psychiatrie’, waarvan hij een van de redacteuren is, worden de DSM-classificaties vervangen door vijftien brede syndromen. De ruim zestig auteurs die een bijdragen leverden aan dit boek, stellen het herstelvermogen van de patiŽnt voorop. Dat betekent dat (ook) wordt gekeken naar wat iemands kracht en mogelijkheden zijn. In de praktijk betekent dat veel minder protocollen, en veel meer persoonlijke aandacht.
Van Os is per 1 juni de naar New York vertrokken psychiater Rene Kahn opgevolgd als medisch manager van het UMC Utrecht Hersencentrum. Syndromen, herstelvermogen en persoonlijke psychiatrie – daar gaan we nog heel veel over horen.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Voorkomen is goud

Rond de jaarwisseling publiceerden Nederlandse onderzoekers een indrukwekkende studie naar de prognose van depressie. Wie verwachtte dat door de toename van wetenschappelijk onderzoek en experimenten met nieuwe behandelmethoden de prognose van depressie inmiddels een gunstiger beeld zou geven dan bijvoorbeeld een decennium geleden, kwam bedrogen uit. De stud... Meer

Reageer |  reacties

The targets of the social sciences are on the move

Onlangs herlas ik het volgende zinnetje uit een boek van Ian Hacking (2000): ďthe targets of the social sciences are on the moveĒ (p.108). Ik houd van deze zin omdat er een wereld aan betekenis achter schuil gaat en deze niet geringe implicaties heeft. Hacking legt uit dat er binnen ons vakgebied altijd iets gebeurt met het object van studie. Een stuk goud r... Meer

Reageer |  reacties

Alles begint met Preventie

ďPittiger neerzettenĒ, was het oordeel van een meelezer van de eerste versie van deze column. Ik was blij met zijn preventie-gezinde overtuiging, die kennelijk nůg uitgesprokener was dan de mijne. Hoe helder moet je de roep om preventie laten klinken wil hij enig effect hebben? En: is de gemiddelde D!scura-lezer niet van zichzelf al tot in zijn haarvaten doo... Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten