De dagen van de DSM-5 zijn geteld

1 juni 2017

Eindelijk is er een classificatie in de maak waarmee psychiaters en patiŽnten straks hopelijk beter uit de voeten kunnen dan met de DSM-5, het handboek voor de psychiatrie. De nieuwe concurrent heet HiTOP, de Hierarchical Taxonomy of Psychopathology.

Weg met psychiatrische hokjes
De DSM-5 is een op categorieŽn gebaseerd classificatiesysteem. Het psychiatrisch handboek is het resultaat van de uitkomsten die discussies tussen – voornamelijk Amerikaanse – experts hebben opgeleverd. HiTOP probeert recht te doen aan de werkelijkheid van psychiatrische patiŽnten en cliŽnten door radicaal met de DSM-categorieŽn te breken. Want psychische last past niet in precies afgebakende, categorische psychiatrische hokjes. En dat mensen op papier aan steeds meer aandoeningen lijden naarmate de classificatie van symptomen verfijnder wordt, is natuurlijk onzinnig.

Neurobiologie allťťn vertelt geen verhaal
HiTOP is niet de eerste kritische reactie op de DSM-5. Het Amerikaanse National Institute of Mental Health besloot versie vijf van het psychiatrisch handboek al snel na verschijnen als onwetenschappelijk terzijde te leggen, en zet sindsdien een speurtocht in naar neurobiologische markers voor psychische stoornissen.
Dat is jammer. Er bestaan honderden, nee duizenden niet-specifieke genetische risicofactoren voor psychiatrische ziekten. Bovendien schieten we weinig op met een reductionistische kijk op het ontstaan en voortbestaan van psychiatrische problematieken waarin nauwelijks oog is voor symptomen en beloop, laat staan voor de maatschappelijke en culturele context waarin mensen leven en de betekenis die zijzelf geven aan hun klachten en problemen.
Dat moet beter kunnen.

Nieuw (1): dimensies
Eind maart dit jaar publiceerden 39 deels klinische onderzoekers, onder wie ťťn Nederlander (hoogleraar psychiatrische epidemiologie Johan [Hans] Ormel van het UMCG), voor het eerst in het wetenschappelijke Journal of Abnormal Psychology over HiTOP, de Hierarchial Taxonomy of Psychopathology. Een systeem dat gebaseerd is op kwantitatief wetenschappelijk onderzoek en dat dimensies hanteert in plaats van harde grenzen: je hebt niet wel of niet een stoornis, maar je hebt (heel) weinig tot (heel) veel psychische last, en alles daar tussenin.

Nieuw (2): syndromen en spectra
Dit perspectief zorgt ervoor dat het niet langer nodig is naar ťťn extra symptoom van het afvinklijstje te zoeken om iemand een diagnose te kunnen geven. Andersom voorkomt HiTOP dat iemand met klachten toch ‘gezond’ wordt verklaard, omdat zijn symptomen in aantal onvoldoende of in aard niet passend zijn bij een bepaalde classificatie. Daarnaast maakt de HiTOP-indeling in syndromen (clusters van symptomen), spectra (clusters van syndromen) en superspectra (clusters van spectra), korte metten met de nu vaak voorkomende comorbiditeit. Een ‘HiTOP-patiŽnt’ is niet langer een optelsom van DSM-classificaties, maar een mens met psychische last op een of meer verschillende vlakken en in verschillende hevigheid.
Tenslotte heeft HiTOP een plek voor de ‘restcategorie’ psychiatrische patiŽnten die nu als ‘anders gespecificeerd’/’niet gespecificeerd’ in het DSM-classificatiesysteem buiten de boot valt.

Persoonlijke psychiatrie
In Nederland maakt psychiater Jim van Os zich al jaren sterk voor het afschaffen van de ongeveer vierhonderd DSM-classificaties. In het recent verschenen ‘Innovatief leerboek persoonlijke psychiatrie’, waarvan hij een van de redacteuren is, worden de DSM-classificaties vervangen door vijftien brede syndromen. De ruim zestig auteurs die een bijdragen leverden aan dit boek, stellen het herstelvermogen van de patiŽnt voorop. Dat betekent dat (ook) wordt gekeken naar wat iemands kracht en mogelijkheden zijn. In de praktijk betekent dat veel minder protocollen, en veel meer persoonlijke aandacht.
Van Os is per 1 juni de naar New York vertrokken psychiater Rene Kahn opgevolgd als medisch manager van het UMC Utrecht Hersencentrum. Syndromen, herstelvermogen en persoonlijke psychiatrie – daar gaan we nog heel veel over horen.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Geef mij tijd

Het is september en de vrijwilligers van het Koningin Wilhelmina Fonds voor de kankerbestrijding (KWF) komen langs met de collectebus. Het kan niemand ontgaan zijn. Radio- en televisiespotjes dringen zich aan je op. En waar je maar kijkt maken spandoeken en affiches ons erop attent. GEEF MIJ TIJD. Daarbij wordt meestal ook een portret getoond van iemand met kanker. Ik had zelf ook op zoín foto gekund, maar ik heb nu al vijftien jaar die op hol geslagen cellen en vind eigenlijk dat me sinds de diagnose al verrassend veel tijd is gegund. Daar klaag ik dus niet over. Langzaam aan beweeg ik me naar het moment dat de kanker me de baas is, maar zo ver is het nog niet. Wel heeft de behandeling van de kanker mijn leven danig ontwricht. Niet alleen dat van mij. Mijn vrouw moest op haar vijftigste ook wennen aan een heel andere man in huis. Elke keer dat ik langs een KWF affiche kom denk ik: GEEF MIJ KWALITEITTIJD.
Meer

Reageer |  reacties

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten