De dagen van de DSM-5 zijn geteld

1 juni 2017

Eindelijk is er een classificatie in de maak waarmee psychiaters en patiŽnten straks hopelijk beter uit de voeten kunnen dan met de DSM-5, het handboek voor de psychiatrie. De nieuwe concurrent heet HiTOP, de Hierarchical Taxonomy of Psychopathology.

Weg met psychiatrische hokjes
De DSM-5 is een op categorieŽn gebaseerd classificatiesysteem. Het psychiatrisch handboek is het resultaat van de uitkomsten die discussies tussen – voornamelijk Amerikaanse – experts hebben opgeleverd. HiTOP probeert recht te doen aan de werkelijkheid van psychiatrische patiŽnten en cliŽnten door radicaal met de DSM-categorieŽn te breken. Want psychische last past niet in precies afgebakende, categorische psychiatrische hokjes. En dat mensen op papier aan steeds meer aandoeningen lijden naarmate de classificatie van symptomen verfijnder wordt, is natuurlijk onzinnig.

Neurobiologie allťťn vertelt geen verhaal
HiTOP is niet de eerste kritische reactie op de DSM-5. Het Amerikaanse National Institute of Mental Health besloot versie vijf van het psychiatrisch handboek al snel na verschijnen als onwetenschappelijk terzijde te leggen, en zet sindsdien een speurtocht in naar neurobiologische markers voor psychische stoornissen.
Dat is jammer. Er bestaan honderden, nee duizenden niet-specifieke genetische risicofactoren voor psychiatrische ziekten. Bovendien schieten we weinig op met een reductionistische kijk op het ontstaan en voortbestaan van psychiatrische problematieken waarin nauwelijks oog is voor symptomen en beloop, laat staan voor de maatschappelijke en culturele context waarin mensen leven en de betekenis die zijzelf geven aan hun klachten en problemen.
Dat moet beter kunnen.

Nieuw (1): dimensies
Eind maart dit jaar publiceerden 39 deels klinische onderzoekers, onder wie ťťn Nederlander (hoogleraar psychiatrische epidemiologie Johan [Hans] Ormel van het UMCG), voor het eerst in het wetenschappelijke Journal of Abnormal Psychology over HiTOP, de Hierarchial Taxonomy of Psychopathology. Een systeem dat gebaseerd is op kwantitatief wetenschappelijk onderzoek en dat dimensies hanteert in plaats van harde grenzen: je hebt niet wel of niet een stoornis, maar je hebt (heel) weinig tot (heel) veel psychische last, en alles daar tussenin.

Nieuw (2): syndromen en spectra
Dit perspectief zorgt ervoor dat het niet langer nodig is naar ťťn extra symptoom van het afvinklijstje te zoeken om iemand een diagnose te kunnen geven. Andersom voorkomt HiTOP dat iemand met klachten toch ‘gezond’ wordt verklaard, omdat zijn symptomen in aantal onvoldoende of in aard niet passend zijn bij een bepaalde classificatie. Daarnaast maakt de HiTOP-indeling in syndromen (clusters van symptomen), spectra (clusters van syndromen) en superspectra (clusters van spectra), korte metten met de nu vaak voorkomende comorbiditeit. Een ‘HiTOP-patiŽnt’ is niet langer een optelsom van DSM-classificaties, maar een mens met psychische last op een of meer verschillende vlakken en in verschillende hevigheid.
Tenslotte heeft HiTOP een plek voor de ‘restcategorie’ psychiatrische patiŽnten die nu als ‘anders gespecificeerd’/’niet gespecificeerd’ in het DSM-classificatiesysteem buiten de boot valt.

Persoonlijke psychiatrie
In Nederland maakt psychiater Jim van Os zich al jaren sterk voor het afschaffen van de ongeveer vierhonderd DSM-classificaties. In het recent verschenen ‘Innovatief leerboek persoonlijke psychiatrie’, waarvan hij een van de redacteuren is, worden de DSM-classificaties vervangen door vijftien brede syndromen. De ruim zestig auteurs die een bijdragen leverden aan dit boek, stellen het herstelvermogen van de patiŽnt voorop. Dat betekent dat (ook) wordt gekeken naar wat iemands kracht en mogelijkheden zijn. In de praktijk betekent dat veel minder protocollen, en veel meer persoonlijke aandacht.
Van Os is per 1 juni de naar New York vertrokken psychiater Rene Kahn opgevolgd als medisch manager van het UMC Utrecht Hersencentrum. Syndromen, herstelvermogen en persoonlijke psychiatrie – daar gaan we nog heel veel over horen.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Staat de patiŽnt wel centraal?

Enige tijd geleden sprak ik een vrijgevestigd klinisch psychologe over haar ervaringen binnen de geestelijke gezondheidszorg. Zij vertelde over een depressieve patiŽnte die zij wilde verwijzen naar de crisisdienst van de regionale GGZ-instelling. Zij vertelde dat zij deze patiŽnte niet kon/mocht doorverwijzen, dat de huisarts dat moest doen, maar dat die op vakantie was en zijn waarnemer de patiŽnte eerst wilde zien voordat hij zou kunnen doorverwijzen, dat deze waarnemer deze patiŽnte niet wilde doorverwijzen, omdat hij het met de diagnose niet eens was, dat de psychologe de patiŽnte toen presenteerde aan een bevriende psychiater, die patiŽnte vervolgens terstond verwees naar de crisisdienst, die de patiŽnte tijdelijk in behandeling nam, en om het af te sluiten niet met de klinisch psychologe, de behandelaar overlegde maar met de bevriende psychiater, die de patiŽnte na ťťn gesprek had doorverwezen, en haar nauwelijks kende.
Meer

Reageer |  reacties

Millennials missen een ontwikkeld backoffice

De Facebookgeneratie ofwel de millennials (geboren tussen 1980 en 2000) overbevolken onze GGZ. In tien jaar tijds nam bij deze generatie het slikken van antidepressiva met 40% toe. 72.000 zitten er vanwege arbeidsongeschiktheid thuis; in grote meerderheid gaat het om psychische themaís. In de GGZ trakteren wij ze op een etikettenepidemie: dyslexie, ADHD, ADD, hoogbegaafdheid, PTSS, autisme, Asperger, NLD, dyscalculie, borderline.
Meer

Reageer |  reacties

Voorkůmen is beter dan genezen

Denkt u eens na over het volgende rijtje: een jurist, een kantoorbeambte cq boekhouder, een rechtsgeleerde, een leraar, een voormalig metaalarbeider en vakbondsbestuurder, een arts, een jurist, een scheikundige, een voormalig secretaresse, een politicoloog en jurist, een TV-producer, een arts, een econoom, een historicus annex internationale betrekkingen-expert, een socioloog en een politicoloog. Weet u al waar ik op doel? Dat is de achtergrond van de ministers die de afgelopen 40 jaren Volksgezondheid in hun portefeuille hebben gehad.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten