Kracht in plaats van macht!

12 januari 2012

Verantwoordelijke autonomie vraagt ontwikkeling van leiderschapscompetenties.

De wereld van de zorg is snel aan het veranderen. In een groot aantal ziekenhuizen ging de afgelopen jaren veel aandacht uit naar wijziging van structuur en inrichting van de organisatie. Daarbij veroorzaakt het werken in RVE’s en het zekeren van de kwaliteit van zorg een nieuwe en uitdagende dynamiek.

De overheid laat er geen misverstand over bestaan dat de stijging van de kosten in de zorg beteugeld moet worden. Daarmee lijken voor ziekenhuizen de belangrijkste strategische thema’s voor de nabije toekomst van financiŽle en operationele aard te zijn. Spreiding en concentratie van het zorgaanbod zullen bij toenemende druk van marktwerking enorm veel aandacht vragen.

Deze ontwikkelingen staan niet op zich. Uit de vorig jaar door IBM gepubliceerde bevindingen van een enquÍte onder meer dan 1500 eindverantwoordelijke bestuurders uit 60 landen blijkt dat toenemende complexiteit hun belangrijkste zorg is en dat veel grote organisaties niet zijn toegerust om deze het hoofd te bieden (http://www-935.ibm.com/services).

Hoe kan de medisch specialist in zo’n turbulente omgeving de professionele passie bewaren? Hoe kunnen dokters een sleutelrol blijven spelen in de continue verbetering en innovatie van het zorgaanbod? En wat is daar voor nodig?

Als er echt wantrouwen bestaat tussen bestuurders en medisch specialisten, zoals onlangs bericht in Medisch Contact en Zorgvisie, dan heeft alle aandacht van de laatste jaren voor verandering van structuur en werkwijze kennelijk niet geleid tot betere samenwerking of grotere samenhang in het ziekenhuis. Toch is die dringend noodzakelijk om toenemende complexiteit het hoofd te kunnen bieden.

Een goede samenwerking vraagt om te beginnen wederzijds vertrouwen. Maar ook respect voor elkaars competenties. De mogelijkheid om deze voortdurend te blijven ontwikkelen. En om de vaardigheid en de vrijheid om creatief te onderhandelen over kosten en baten van het primair proces, het verlenen van excellente patiŽntenzorg.

Goede bestuurders en managers in de zorg moeten - net als medisch specialisten - veel affiniteit met het primaire proces hebben. Dat proces kennen en het centraal stellen. Ze moeten passie uitstralen - passie levert verbeeldingskracht op die tot innovaties leidt. Maar ook moeten zij echte verbinding weten te leggen met anderen. Verbinding leidt tot betere samenwerking en tot denken vanuit het perspectief van de patiŽnt.

De toekomst in de zorg is aan allen die weten te inspireren - in welke rol ook. Aan hen die zelf het goede voorbeeld geven bij het tot leven brengen van de visie van de organisatie. Voor hen is goede samenwerking vanzelfsprekend.
In hun denken heeft professionele autonomie plaats gemaakt voor professionele verantwoordelijkheid. Je zou ook kunnen zeggen: voor verantwoordelijke autonomie. Die blijkt uit teamwork ťn coŲperatief individualisme. Ze werken vanuit hun kracht, niet op grond van macht.

Het is opvallend dat deze thema’s vaak ontbreken bij de strategische prioriteiten. Misschien komt dat omdat het hier gaat om wat nogal eens zachte onderwerpen worden genoemd. Om kwesties die meer samenhangen met de cultuur dan met de structuur van de organisatie.
Maar zonder gedragsverandering en aanpassing van de cultuur zal het in de steeds complexere zorg niet goed komen. De uitdagingen in de zorg vragen om een nieuwe invulling van de relaties tussen bestuurders, managers en medisch specialisten. Om een nieuw type leiderschap. Om nieuwe competenties en gericht werken aan een cultuur van innovatie.

In de praktijk van ons werk zien wij dat medisch specialisten die de ontwikkeling van hun leiderschapscompetenties ter hand nemen, daarmee ook direct invloed kunnen uitoefenen op de cultuur in hun organisatie. Nauw verbonden met het primair proces verlaten zij gebaande wegen en brengen proactief het ideaal van naadloos geÔntegreerde zorg een stap dichterbij.
Onze ervaring is dat dokters die hun leiderschapscompetenties ontwikkelen, tegelijk ook werken aan drie factoren die hun persoonlijke motivatie beÔnvloeden: verantwoordelijke autonomie, meesterschap en zingeving - en leiderschap brengt die drie bij elkaar.

Verantwoordelijke autonomie is niet vrijheid, blijheid, maar ťn constructief samenwerken ťn regie kunnen voeren over het eigen leven. De meeste medisch specialisten willen best samenwerken. Maar ze willen ook invloed uit kunnen oefenen op de gang van zaken in het ziekenhuis en ze willen zich daarin gerespecteerd weten. “Meesterschap” is de mogelijkheid om steeds beter te worden in iets wat er echt toe doet. Met andere woorden: de gelegenheid om te groeien in competenties. Niet alleen de medisch-inhoudelijke, maar ook die welke nodig zijn om effectiever samen te werken. En zingeving vloeit voort uit de kans om te doen wat we doen in het belang van iets dat we ervaren als groter dan wijzelf - excellente zorg bijvoorbeeld.

In de praktijk van alledag lijkt de toenemende druk op de medisch specialist steeds meer tot vervreemding en demotivatie te leiden. Natuurlijk staat niet ter discussie dat ziekenhuizen alle aandacht moeten geven aan ťn deugdelijk financieel management ťn voortreffelijk operationeel management ťn een focus op patiŽntgerichte zorg. Natuurlijk zijn duidelijke en onderscheidende keuzes nodig ten aanzien van het zorgaanbod. Maar laten we de passie van de medisch specialist niet vergeten.

Ons advies aan iedere medisch specialist die in deze turbulente zorgwereld optimaal wil (blijven) functioneren? Die zich aangesproken voelt door de idee van verantwoordelijke autonomie?
Maak keuzes. Houd het simpel. Sluit de rijen, werk samen. En ontwikkel uw leiderschapscompetenties.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Geef mij tijd

Het is september en de vrijwilligers van het Koningin Wilhelmina Fonds voor de kankerbestrijding (KWF) komen langs met de collectebus. Het kan niemand ontgaan zijn. Radio- en televisiespotjes dringen zich aan je op. En waar je maar kijkt maken spandoeken en affiches ons erop attent. GEEF MIJ TIJD. Daarbij wordt meestal ook een portret getoond van iemand met kanker. Ik had zelf ook op zoín foto gekund, maar ik heb nu al vijftien jaar die op hol geslagen cellen en vind eigenlijk dat me sinds de diagnose al verrassend veel tijd is gegund. Daar klaag ik dus niet over. Langzaam aan beweeg ik me naar het moment dat de kanker me de baas is, maar zo ver is het nog niet. Wel heeft de behandeling van de kanker mijn leven danig ontwricht. Niet alleen dat van mij. Mijn vrouw moest op haar vijftigste ook wennen aan een heel andere man in huis. Elke keer dat ik langs een KWF affiche kom denk ik: GEEF MIJ KWALITEITTIJD.
Meer

Reageer |  reacties

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten