De dokter discrimineert

26 maart 2015

Voor het eerst in de geschiedenis zijn er meer mensen boven de 65 jaar oud dan kinderen jonger dan 5 jaar. Toch staat onze westerse cultuur bol van de vooroordelen over oude mensen. Ook de geneeskunde maakt zich schuldig aan ageÔsme: leeftijdsdiscriminatie. Ziekenhuizen maken goede sier met het keurmerk ‘Seniorvriendelijk ziekenhuis’, maar wat zegt dat nou eigenlijk?

De feiten op een rijtje:

  • Systematische discriminatie van ouderen door artsen en ziekenhuizen leidt, zo laat een grote, recente studie zien, tot een snellere functionele achteruitgang van deze ouderen*.
  • Mensen met dementie in verpleeghuizen worden structureel onderbehandeld voor pijnklachten, zelfs als ze kanker hebben. Bijna de helft van de verpleeghuisbewoners met dementie die nog wel kunnen aangeven dat ze pijn hebben, krijgen geen pijnbestrijding. Vaak is dat gebaseerd op de onjuiste veronderstelling, ook van zorgverleners, dat ‘de ouderdom nu eenmaal met gebreken komt’.
  • Artsen denken vaak dat borstkanker bij oudere vrouwen niet zo agressief is. Dat is een misvatting. Onderzoek van arts-onderzoeker Willemien van de Water toont juist aan dat borstkanker bij oudere vrouwen eerder een agressiever dan een milder karakter heeft. Toch krijgt slechts 5 procent van de 75-plussers chemotherapie, tegen 51 procent van de patiŽntes onder de 65 jaar. De nuchtere conclusie van onderzoeker Van de Water: ‘We doen iets niet goed.’ Haar promotor Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde, zei daarover: ‘Er is sprake van een generieke achterstand van kennis over kanker bij ouderen. Dit is een vorm van leeftijdsdiscriminatie. Als we zeggen dat we kanker willen bestrijden, moeten we dat ůůk doen in de groep waar kanker juist veel voorkomt: bij oudere mensen.’
  • De prognose voor oudere patiŽnten met chronische leukemie en de ziekte van Kahler is de laatste jaren veel gunstiger geworden. Er zijn effectieve behandelingen gekomen, waardoor de levensverwachting van deze patiŽnten aanzienlijk is gestegen. Dat geldt ook voor 75-plussers. Toch wordt ouderen een effectieve behandeling, die ook nog eens goed te verdragen is, nog vaak ontzegd, omdat artsen te vaak leeftijd – en niet kwetsbaarheid – als criterium nemen om te bepalen of de behandeling nog zinvol is.
  • Ouderen met kanker krijgen vaak ten onrechte geen chemotherapeutische behandeling op basis van angst voor bijwerkingen en de misvatting dat chemotherapie in de oudere populatie minder werkzaam is.
  • Kanker komt bij ouderen het vaakst voor, maar kanker bij ouderen staat nog lang niet bij alle UMC’s in Nederland op de agenda. Er is weinig samenhang in wat er landelijk gebeurt. Er is nauwelijks sprake van samenwerking tussen de UMC’s binnen onderzoek op het gebied van kanker bij ouderen.
  • De farmaceutische industrie is te weinig geÔnteresseerd in klinisch onderzoek bij ouderen.
  • Richtlijnen bevelen standaardbehandelingen aan die niet zonder meer toepasbaar zijn op (alle) ouderen. Dat komt doordat het bewijs voor richtlijnen meestal gebaseerd is op onderzoek bij patiŽnten van middelbare leeftijd, zonder multimorbiditeit en andere beperkingen. Met andere woorden: de patiŽnt uit het onderzoek in uw richtlijn is niet de patiŽnt die tegenover u zit in de spreekkamer.

Wat ouderen betreft, is de balans scheef. Er is sprake van zowel onder- als overdiagnostiek. Hier ligt een belangrijke taak voor de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU). Want schrijnend is dat er vooral meer aandacht komt voor overbehandeling en overdiagnostiek , zoals blijkt uit het recent gepubliceerde rapport ‘Niet alles wat kan, hoeft’ van de KNMG. De andere kant, onderbehandeling, wordt vergeten. Dat geldt niet alleen voor de behandeling van kanker en pijn. De prevalentie van delier, decubitus en ondervoeding is nog altijd veel hoger dan nodig. Ondertussen worden we gesust met het keurmerk ‘Seniorvriendelijk ziekenhuis’. Het is een nieuw obligaat afvinklijstje, dat – sorry dokters – bij lange na niet voldoende is om de rottende geur van gerontofobie die onze maatschappij doordrenkt, te verbloemen.

* Rogers, SE. et al. (2015). Discrimination in Healthcare Settings is Associated with Disability in Older Adults: Health and Retirement Study, 2008-2012, Journal of General Internal Medicine. DOI: 10.1007/s11606-015-3233-6.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

FACT-werk en specialistische zorg in ťťn team

ĎBinnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we drie programmaís geschreven die de komende drie jaar hun beslag moeten krijgení, vertelt Marijke van Putten, lid van de raad van bestuur. ĎVoorheen werkten we via twee sporen: de FACT-teams en diagnostisch gerichte specialistische teams. Deze voegen we samen tot geÔntegreerde teams die wijk- en herstelgericht zijn. Teams met ervaringsdeskundigen en IPS-medewerkers die mensen begeleiden naar werk, maar ook met specialistische behandelkennis.í
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten