Maak gebruik van je gevoel

25 april 2013

Om de veiligheid van de patiŽntenzorg te verhogen is het nodig dat de communicatie tussen de patiŽnt en zijn arts wordt verbeterd. Dat weet iedereen. Er wordt daarom tegenwoordig aan dit aspect in de opleiding tot arts meer aandacht besteed. Jan Swinkels, hoogleraar psychiatrie in Amsterdam, heeft er ooit eens over gezegd (persoonlijke mededeling): ‘de bejegening is voor de geneeskunde altijd al de meest wezenlijke factor geweest, want als je als persoon een rotzak bent dan is het niet mogelijk om patiŽnten goed te behandelen’. En verder ‘als iemand een klootzakkerige mentaliteit heeft, hoeven wij hem niet als dokter’.

In de dagelijkse praktijk blijkt het aan fatsoen en respect, zorgvuldige communicatie, voldoende informatie, en een goede bejegening nogal eens te ontbreken. Men mag tegenwoordig van een dokter verwachten dat hij op een begrijpelijke manier uitlegt wat er aan de hand is en wat hij wil gaan doen. Helaas heeft nog niet iedere dokter van deze inzichten kennis genomen en is niet iedereen ervan doordrongen dat een van de belangrijkste elementen van de behandeling de therapeutische relatie is. Er gaat in dit opzicht nog het nodige mis. Ivan Wolffers schreef laatst niet voor niets over het grote belang van empathie in de arts-patiŽntrelatie.

Over de kunst van het bejegenen van haar patiŽnten schreef Minke Douwesz (pseudoniem voor psychiater Greet Kuipers) in haar roman Strikt (zeer aanbevolen). In de behandeling van psychotische patiŽnt Berend-Jan is het aspect van de bejegening uiteraard steeds van belang, maar vaak heikel. De psychiater en de sociaal-psychiatrische verpleegkundige laveren voortdurend langs de randen van klachten van de patiŽnt en zijn moeder. Zo dreigt de moeder met een klacht tegen de psychiater ‘vanwege nalatigheid’ nadat haar zoon in de crisisdienst wegens agressief gedrag werd opgenomen. Die opname lijkt terecht, maar de moeder is van mening dat problemen met moeilijke psychotische mensen opgelost moeten worden door tactvolle bejegening en niet met behulp van geneesmiddelen of (dwang)opnames. Ik weet uit ervaring hoe moeilijk het is, wanneer je lange uren maakt en moeilijke patiŽnten ziet in treurige omstandigheden, om geduldig en empathisch te blijven en op het juiste moment de goede woorden te zeggen, en de goede maatregelen te nemen waar de patiŽnt in kwestie en zijn omgeving het ook nog eens mee eens zijn. Dat vraag vaak om goed onderhandelen. Het is handig wanneer je aan het begin van die onderhandelingen over een diagnose beschikt, maar die is in de spoedeisende psychiatrie lang niet altijd voor handen.

‘”Maar het is toch zo,” beweerde de psychiater verhit, ”dat je in een paar seconden weet of iemand je aanstaat. Zodra je van alles gaat beredeneren, moet je je afvragen of je niet recht aan het praten bent wat krom is.”’

De īdiagnostischeī vaardigheid waarover deze psychiater het hier heeft, kan in de spoedeisende psychiatrie van groot nut zijn. Het is soms moeilijk de symptomen vast te stellen die naar de diagnose leiden, bijvoorbeeld als een patiŽnt weinig spraakzaam is, of een bewustzijnsstoornis heeft. Wanneer om een goede diagnose te kunnen stellen objectieve gegevens ontbreken, moet een arts zich ook durven verlaten op zijn/haar gevoel en intuÔtie. Door de manier waarop een patiŽnt contact maakt, kan de psychiater het gevoel krijgen dat deze lijdt aan schizofrenie, maar het niet te kunnen ‘bewijzen’. De psychiater RŁmke beschreef dit gevoel voor het eerst en betitelde dit het praecoxgevoel (schizofrenie werd vroeger dementia praecox genoemd). Hij beschouwde het als een belangrijk hulpmiddel bij het stellen van de diagnose en hechtte er grote waarde aan, maar tegenwoordig wordt het praecoxgevoel als diagnostisch instrument obsoleet gevonden. Toch doet een psychiater -en ook andere artsen- er verstandig aan zijn gevoel en intuÔtie bij het stellen van de diagnose te betrekken. Dat kan de kwaliteit en dus ook de veiligheid van de zorg verbeteren.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Geef mij tijd

Het is september en de vrijwilligers van het Koningin Wilhelmina Fonds voor de kankerbestrijding (KWF) komen langs met de collectebus. Het kan niemand ontgaan zijn. Radio- en televisiespotjes dringen zich aan je op. En waar je maar kijkt maken spandoeken en affiches ons erop attent. GEEF MIJ TIJD. Daarbij wordt meestal ook een portret getoond van iemand met kanker. Ik had zelf ook op zoín foto gekund, maar ik heb nu al vijftien jaar die op hol geslagen cellen en vind eigenlijk dat me sinds de diagnose al verrassend veel tijd is gegund. Daar klaag ik dus niet over. Langzaam aan beweeg ik me naar het moment dat de kanker me de baas is, maar zo ver is het nog niet. Wel heeft de behandeling van de kanker mijn leven danig ontwricht. Niet alleen dat van mij. Mijn vrouw moest op haar vijftigste ook wennen aan een heel andere man in huis. Elke keer dat ik langs een KWF affiche kom denk ik: GEEF MIJ KWALITEITTIJD.
Meer

Reageer |  reacties

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten