De toekomst is helder - het mopperen voorbij

2 oktober 2014

In de aanloop naar het D!SCURA-congres ‘De toekomst van de psychiatrie’ op vrijdag 21 november krijgen de keynote- sprekers de mogelijkheid om via een column alvast een tipje van de sluier op te lichten. Deze week dr. dr. Jaap van der Stel, die aan het einde van het ochtendprogramma zal optreden met zijn video-column 'Precisie-psychiatrie'.

Dat de resultaten van de psychische gezondheidszorg, voor zover daar gegevens over zijn, niet echt vooruit gaan is bekend. Wereldwijd zien we geen gunstige ontwikkelingen in epidemiologische kerncijfers, zoals de incidentie en prevalentie van psychische aandoeningen en de behandelduur. Stigmatisering, vanuit de omgeving of door de betrokkenen zelf, houdt mensen ervan af op tijd hulp te vragen, en het hindert hen een hulpprogramma te voltooien. Wachten op hulp – zo die Łberhaupt beschikbaar is – verergert meestal het probleem. De suÔcidecijfers zijn schrikbarend en ernstige psychische problematiek bekort, net als bij kanker, de gemiddelde levensduur. 

Wat bij alle partijen, zoals verzekeraars, instellingen, beroepsbeoefenaren, cliŽntenorganisaties en overheden, ontbreekt, is een glasheldere en coherente lijst gezamenlijk onderschreven doelen die erop gericht zijn het verschil te maken. Ze buitelen over elkaar heen en maken het elkaar moeilijk met structuurwijzigingen, protocollen, doelgroep discussies, holle definities over ‘herstel’, en bestoken elkaar met abstracte begrippen over transparantie, transitie en accountability. Corporate governance en branding houdt toezichthouders en bestuurders vaak meer bezig dan de inhoud van de zorg. Ik wil dat alle partijen zich committeren op enkele inhoudelijke doelen – uitgedrukt in maat en getal – die gaan over mensen en niet over voorzieningen. Vervolgens is er de vraag wat dat betekent voor het beleid om deze binnen een afgesproken termijn te realiseren. Kijk naar de Deltawerken hoe dat moet.

Is het realistisch ernaar te streven dat er over 10/20 jaar minder mensen met schizofrenie, autisme, depressie, verslaving of ADHD bijkomen of dat hun aandoening minder ernstig verloopt? Kan de behandelduur korter (voorkomen van chroniciteit), de stigmatisering verdwijnen, het aantal suÔcides omlaag (liefst naar 0), en kunnen mede daardoor de kosten van de zorg omlaag? Je zou het niet zeggen als je de resultaten bekijkt, maar gelukkig ziet de toekomst er gunstig uit.

Wetenschappelijk gezien doen zich prachtige dingen voor. Het inzicht in de structuur en werking, en in het bijzonder de ontwikkeling van de hersenen gaat echt vooruit. De genetische achtergronden van psychische aandoeningen worden langzamerhand ontrafeld. Ze laten bijvoorbeeld zien dat schizofrenie niet ťťn maar wellicht acht aandoeningen betreft. Maar ook dat genetische risico’s het halve verhaal vormen. De invloed vanuit de omgeving is net zo belangrijk – dit bepaalt hoe genen tot expressie komen en of risico’s realiteit worden. Hersenen zijn – afhankelijk van de ontwikkelingsfase – plastisch. Mede daardoor kunnen we bijvoorbeeld optimistisch zijn over de kansen om straks, met lichte interventies, soms alleen door oefeningen met de ouders, bij baby’s, bij wie zich autisme lijkt aan te dienen, het beloop positief te beÔnvloeden. Zelfs preventie van psychische aandoeningen ligt in het verschiet, domweg door beschikbare kennis toe te passen.

Ik stel voor de inhoud van de zorg radicaal centraal te stellen, en het gedoe er omheen afhankelijk te maken van de vraag of en hoe het aantoonbaar bijdraagt aan het bereiken van inhoudelijke doelen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar we staan hier nog ver van af. Daarom hoop ik dat er ook vanuit de samenleving initiatieven komen om deze toekomst te realiseren. De toekomst is helder, maar de mist trekt niet vanzelf op.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

In de isoleercel, gefixeerd aan bed,
het gebeurde gewoon

Geen gedwongen behandelingen meer? ĎZonder meer ja zeggen op deze stelling is me te gemakkelijk', zegt Nico de Louw (71) die op voordracht van de cliŽntenraad in de raad van toezicht van Arkin zit. In de jaren Ď70 werd hij met een psychose in adamskostuum van de straat geplukt en in de isoleercel gezet. Hij weet dat er af en toe een aanleiding is om iemand b... Meer

Reageer |  reacties

Vrijheid, gelijkheid en broederschap

We laten ons door niets of niemand meer dwingen. Wat leven we toch in een heerlijke tijd. Degenen die ons voorheen dwongen zoals de pastoors, de dominees, de filmproducers, de regisseurs, de acteurs, de bazen, de CEO's, de managers, de rijkelui en de heren van Abraham de Swaan (NRC, 20-1), ze kunnen het allemaal mooi schudden, ze worden aan de schandpaal gen... Meer

Reageer |  reacties

Dwangbehandeling is soms echt nodig

Op het eerste gezicht kun je deze stelling alleen maar onderschrijven. Niemand, patiŽnt of geen patiŽnt, zit te wachten op iets dat hem tegen zijn wil overkomt, en normaliter is geen arts erop uit zijn patiŽnt iets op te dringen dat hij niet wil. Maar toch gebeurt het en niet alleen in de psychiatrie. De (aloude) kernwaarden van de geneeskunde zijn Ďniet sch... Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten