Onderschat de patiŽnt niet, nooit

15 mei 2014

Het is iets wat we vaak horen: ingewikkelde zaken kun je niet aan eenvoudige mensen overlaten. De politiek, de zorg, het recht: het is maar goed dat daar deskundigen aan het roer staan, en geen goedwillende amateurs. Maar dat is een misverstand.

Geen consumenten, maar producenten
Natuurlijk hebben we deskundigen nodig. Mensen die goed op de hoogte zijn, de juiste informatie verzamelen, inzicht kunnen geven in voors en tegens – zodat wij uiteindelijk goed gefundeerde beslissingen kunnen nemen. Welke fiets, vakantie, keuken, bril, medicatie, auto, politieke partij, therapie of schoenen zijn niets voor ons, en welke wel.
Deskundigheid kun je je ook toe-eigenen: denk aan al die burgers die op eigen initiatief iets zijn begonnen om hun leven schoner en veiliger te maken, hun buurt leefbaarder. Energie, verzekeringen, zorg, woonomgeving, mobiliteit: we zijn vaak geen afnemers meer, maar regelen het zelf. Niet alleen maar consumenten, maar ook producenten. Kan dat altijd en overal? Nee. Kan dat vaker dan we denken? Ja. Ook in de zorg.

Monitoren, monitoren, monitoren
Het Radboudumc loopt met zijn REshape & Innovation Center voorop in het herdefiniŽren van de relatie tussen arts en patiŽnt. Tenminste – dat hoop ik. Want wat ik zag , waren vooral technologische snufjes. Een iPad op wieltjes als hoofdzuster 3.0, controle van schisispatiŽntjes met behulp van een webcamera, ‘slimme’ chips in pillen, een zorgpatch om acht lichaamsfuncties te meten. De achtergrondmuziek bij al deze vindingen: monitoren, monitoren, monitoren. Maar patiŽnten zijn meer dan een verpakking van hun medische scores. En goed leven en goede zorg behelzen ook meer dan optimale medische scores halen.

Statisch of dynamisch?
Ik snap dat dokters gefocust zijn op gezondheid, maar ze zouden zich moeten afvragen wat dat precies is. Hanteert u de uit 1948 daterende statische definitie van de WHO, die zo ongeveer iedereen ziek verklaart: ‘Een staat van compleet fysiek, mentaal en sociaal welzijn, en niet alleen de afwezigheid van ziekte of gebrek’? Of ziet u meer in het dynamische concept van arts-onderzoeker Machteld Huber : ‘Het vermogen jezelf aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen die het leven je stelt’?

Het emic-perspectief: patiŽntdeskundigheid
Ik hoop dat de mannen en vrouwen van REshape op de hand van Huber zijn. Want alleen dan kunnen ze hun ambitie waarmaken om de patiŽnt te promoveren tot partner. Een partner doet mee en denkt mee. Hij brengt zijn eigen deskundigheid in: over zichzelf en over zijn leven. Daar weet de dokter niets van. Voor die deskundigheid hoef je niet hoogopgeleid te zijn of welbespraakt. Je hoeft ook geen verstand te hebben van medicatie en passende behandelingen – daar is de dokter voor. Die kan, luisterend naar de patiŽnt, op zijn beurt zijn deskundigheid inzetten: als u dit graag wilt, kunt u daaruit kiezen. Rudi Westendorp, hoogleraar ouderengeneeskunde, noemt dit in zijn boek ‘Oud worden zonder het te zijn’ het emic-perspectief: een gelijkwaardige dialoog tussen zorgverlener en patiŽnt, waarbij de zorgverlener zich probeert in te leven in de belevingswereld van de patiŽnt om de vraag ‘Hoe kan ik u helpen?’ zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden.

Lichaamsfuncties versus sociaal-maatschappelijke participatie
Uit onderzoek van Huber blijkt dat dokters zijn gefocust op lichaamsfuncties, terwijl patiŽnten vooral hechten aan sociaal-maatschappelijke participatie en zingeving. Hier heeft de chief listening officer van REshape nog wat zendingswerk te verrichten. In zijn TedTalk ‘From God to Guide’ zegt neuroloog Bas Bloem dat ICT-tools altijd maar ťťn doel moeten hebben: het ondersteunen van warm, menselijk contact. Ik hoop dat de mensen van REshape dat niet vergeten.
 

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

FACT-werk en specialistische zorg in ťťn team

ĎBinnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we drie programmaís geschreven die de komende drie jaar hun beslag moeten krijgení, vertelt Marijke van Putten, lid van de raad van bestuur. ĎVoorheen werkten we via twee sporen: de FACT-teams en diagnostisch gerichte specialistische teams. Deze voegen we samen tot geÔntegreerde teams die wijk- en herstelgericht zijn. Teams met ervaringsdeskundigen en IPS-medewerkers die mensen begeleiden naar werk, maar ook met specialistische behandelkennis.í
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten