Huisarts en psycholoog houden samen spreekuur

22 mei 2014

Marianne, een 29-jarige hbo-verpleegkundige zit in een re-integratietraject nadat ze twee jaar geleden acute rugklachten ontwikkelde. Ze werd gedurende twee jaar uitgebreid medisch behandeld en bezoekt nu mij als eerstelijnspsycholoog met de vraag om hulp bij de moeite die zij heeft om te reageren op mensen die haar vragen naar de toestand van haar rug. Na bestudering van haar indrukwekkende medisch dossier wordt me duidelijk dat er geen organische pathologie werd geconstateerd maar wel veel somatisch werd behandeld. Mijn diagnostisch onderzoek levert een (onbehandelde) angststoornis op voorafgaand aan de rugklachten. Eerder in haar leven kampte ze met een negatief zelfbeeld.

Samenwerken in de gezondheidszorg is prima, vaak beter dan concurreren. Samen onder ťťn dak hulpverlenen, zoals toenemend gebeurt in wat nu de generalistische basis ggz heet, is ook prima maar niet voldoende. GeÔntegreerde zorg, zoals een huisarts en eerstelijnspsycholoog die samen eerstelijnshulp aanbieden, in ťťn spreekkamer, is toch iets anders. Er zijn twee goede redenen om hiermee te experimenteren. De eerste is ingewikkeld, fundamenteel, ontologisch en epistemologisch van aard. De tweede is eenvoudig en modern van aard.

Daarom begin ik met de tweede. De geneeskunde verschoof de laatste jaren van biopsychosociaal naar patiŽntgericht. Overigens biopsychosociaal zijn de artsen naar mijn beste weten in de praktijk nooit geweest, gewoon biomedisch en af en toe een beetje sociaal. Het patiŽntgerichte accent houdt in dat er aandacht besteed moet worden aan de persoon met de ziekte, het perspectief van de patiŽnt is nu veel belangrijker geworden. Medische beslissingen moeten aansluiten bij behoeften en wensen van de patiŽnt. Dit houdt in dat de gespreksvoering in psychologisch opzicht op een behoorlijk peil moet komen en hiervoor zijn eerstelijnspsychologen de eerstaangewezen om dit kwalitatief hoogstaand vorm te geven. Ik weet het, dit klinkt normaal en zeker niet modern of vooruitstrevend, maar nu pas zijn de rechten van de patiŽnt in de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomsten vastgelegd (wgbo; 1995, Burgerlijk Wetboek 7). Nu de patiŽnt toenemend in de rol van gezagvoerder komt en de arts in die van copiloot, moeten we toch constateren dat de copiloot te eenzijdig is opgeleid om het gehele vliegtuig in de lucht te houden. De boordwerktuigbouwkundige is tevens noodzakelijk.

De andere reden heb ik uitgebreid uitgewerkt in mijn boek Bevrijd de psychologie, dat in 2012 is verschenen en komt er op neer dat de mens ontologisch gezien het product is van biologische, psychische en sociale processen, waarin naar mijn idee historisch gezien de sociale processen domineren. Somatische, psychische en sociale processen interacteren niet, zoals wel veel wordt gedacht, maar hebben op een manier die ons (nog) onbekend is de mens evolutionair geproduceerd. Epistemologisch gezien is er geen goede reden de biologie in een hiŽrarchische relatie te brengen tot de psychische en sociale componenten. Psychologische fenomenen kennen, net als sociologische, hun eigen autonomie, eigen determinanten en mechanismen, kunnen ook verstoord raken en kunnen het lichaam als toneel gebruiken.

En nu naar het spreekuur: de huisarts doet de biologie, de eerstelijnspsycholoog de psychologie en samen betrekken ze de sociale aspecten erbij. De psycholoog doet korte psychotherapeutische interventies - aangepast aan de korte afspraken van de huisarts- en is niet geneigd de behandeling naar zich toe te trekken of over te nemen.

De patiŽnten weten, voordat ze om hulp komen vragen, dat het hulpaanbod geÔntegreerd is en dit helpt de patiŽnt op den duur de eigen hulpvraag opnieuw vorm te geven. Aan de poort zitten dus voortaan altijd twee academisch goed opgeleide, ervaren krachten en zij worden daarachter ondersteund door bijvoorbeeld de diverse hbo-ers die overal opduiken. Indien Marianne was verschenen bij de geÔntegreerde hulpverleningspost, onderzoekt de huisarts de rug en de psycholoog de psyche, de angststoornis wordt snel zichtbaar en primair behandeld, de expressies in de rug zijn onderwerp van ‘afwachten wat er gebeurt zodra de psychische stoornis wijkt’. Een experiment met dit gezamenlijk spreekuur, door deugdelijk onderzoek begeleid, is inmiddels (betaald door een zorgverlener) van start gegaan.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Geef mij tijd

Het is september en de vrijwilligers van het Koningin Wilhelmina Fonds voor de kankerbestrijding (KWF) komen langs met de collectebus. Het kan niemand ontgaan zijn. Radio- en televisiespotjes dringen zich aan je op. En waar je maar kijkt maken spandoeken en affiches ons erop attent. GEEF MIJ TIJD. Daarbij wordt meestal ook een portret getoond van iemand met kanker. Ik had zelf ook op zoín foto gekund, maar ik heb nu al vijftien jaar die op hol geslagen cellen en vind eigenlijk dat me sinds de diagnose al verrassend veel tijd is gegund. Daar klaag ik dus niet over. Langzaam aan beweeg ik me naar het moment dat de kanker me de baas is, maar zo ver is het nog niet. Wel heeft de behandeling van de kanker mijn leven danig ontwricht. Niet alleen dat van mij. Mijn vrouw moest op haar vijftigste ook wennen aan een heel andere man in huis. Elke keer dat ik langs een KWF affiche kom denk ik: GEEF MIJ KWALITEITTIJD.
Meer

Reageer |  reacties

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten