Gesubsidieerde leugens

27 augustus 2014

Het is 2034. Een groot scherm licht op in mijn woonkamer. Het is mijn virtuele ‘health assistant’ Lucy, via bluetooth verbonden met de chip in mijn bovenarm. Ze zegt dat mijn buikomtrek al drie maanden te hoog is. Daarom gaat mijn zorgverzekering binnenkort met 5 procent omhoog naar 1683 euro per maand. Ik protesteer, maar Lucy onderbreekt me met de opmerking dat stress zojuist mijn cortisolspiegel heeft doen stijgen met 32,3 procent. Ze adviseert me vroeg te gaan slapen.

Science fiction? Natuurlijk! Toch is dit fantasieverhaaltje niet zo ver weg als het misschien lijkt. Al bijna twintig jaar lang laten overheid en zorgverzekeraars proefballonnetjes op om de zorgpremies voor mensen met ‘ongezond gedrag’ te verhogen.

Het begon ongeveer in 1997, toen het RIVM in de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen de rol van de overheid aankaartte bij het stimuleren van gezond gedrag. Begin 2001 stelde toenmalig minister Borst voor rokers zelf te laten betalen voor cholesterolverlagende medicijnen. In 2002 kwam er een nationale commissie tegen overgewicht. Het RVZ publiceerde de achtergrondstudie ‘Gezondheid en gedrag: debatten en achtergrondstudies’. Hoogleraar ethiek prof. dr. Govert den Hartogh stelt hierin: ‘Je kunt de kosten van je eigen gedrag niet afwentelen op anderen. Als je door eigen schuld, roken, longkanker krijgt, zijn de gevolgen daarvan aan jezelf te wijten. Het is redelijk als je daarvan de kosten ook zelf draagt.’ 

Spijtig voor de RVZ en de zorgverzekeraars is dat het maar niet wil lukken om te bewijzen dat preventie en gezondheidsbevordering harde euro’s oplevert. Onderzoek toont steeds opnieuw uit dat de hoogste ziektekosten zich vooral aandienen in de latere en laatste levensjaren. Sterker: langer leven zou wel eens duurder kunnen uitpakken. Gezond is niet altijd goedkoop, en ongezond niet altijd duur. Zo kosten sportblessures de samenleving jaarlijks 1,3 miljard euro.

Het CPB becijferde dat gezondheidswinst zonder levensverlenging financieel gunstig uitpakt. Wie kosten wil besparen, moet dus de rokers en dikkerds met rust laten. Effectiever is het terugdringen van chronische, niet-fatale aandoeningen, zoals psychische aandoeningen. Met 19,6 miljard euro vormen die ook de grootste kostenpost in de zorg. 

Als je geen harde cijfers hebt, kun je nog ťťn ding doen in de politiek: maatschappelijk draagvlak proberen te creŽren. De termen solidariteit en eigen verantwoordelijkheid werden ingezet om Nederland een collectief schuldgevoel aan te praten. 

Maar kijk! We willen nu zelf dat in het basispakket wordt gesneden. Ziektekosten ‘door eigen schuld’ kunnen wel uit basispakket. Daar kun je mee aankomen bij het ministerie van VWS: de burger wil het zelf en nu is het nog wetenschappelijk bewezen ook. Missie geslaagd.

De media namen het persbericht van Nivel kritiekloos over, zonder het hele rapport te lezen. Als ze dat wel hadden gedaan, hadden ze kunnen lezen dat het ‘wetenschappelijke onderzoek’ niets meer is dan een enquÍte onder 2800 mensen van gemiddeld 64 jaar. Dat het is opgezet met VGZ als ‘subsidiŽnt en samenwerkingspartner’. En dat de betrokken hoogleraar, prof. dr. Emile Curfs, een leerstoel heeft die betaald blijkt te zijn door zorgverzekeraar Univť-VGZ-IZA-Trias (UVIT).

Een niet-representatieve, dik gesponsorde enquÍte als betrouwbare wetenschap presenteren: je moet maar durven. Zorginstituut Nederland gaat dit misleidende prutswerkje mogelijk zelfs meenemen in zijn jaarlijkse advies over de inhoud van het basispakket aan de minister van VWS. We zitten als muizen in de val.
Er zijn drie soorten leugens: leugens, grove leugens, en statistieken.* Ik zou daar nog een vierde aan willen toevoegen: gesubsidieerde leugens.

*De uitspraak ‘There are three kinds of lies: lies, damned lies and statistics’ werd populair gemaakt door de Amerikaanse schrijver Mark Twain, die deze op zijn beurt toeschreef aan de Britse staatsman Benjamin Disraeli.  

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

FACT-werk en specialistische zorg in ťťn team

ĎBinnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we drie programmaís geschreven die de komende drie jaar hun beslag moeten krijgení, vertelt Marijke van Putten, lid van de raad van bestuur. ĎVoorheen werkten we via twee sporen: de FACT-teams en diagnostisch gerichte specialistische teams. Deze voegen we samen tot geÔntegreerde teams die wijk- en herstelgericht zijn. Teams met ervaringsdeskundigen en IPS-medewerkers die mensen begeleiden naar werk, maar ook met specialistische behandelkennis.í
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten