Perfect en onzeker

28 januari 2016

Over psychologie en geneeskunde

Voor wie het nog niet heeft opgemerkt: het paradigma van de geneeskunde verschuift. We leven in een tijd waarin gepersonaliseerde geneeskunde een – door wetenschap gedragen – optie wordt. De implicaties daarvan zijn groot. Het verhoogt het vermogen van geneeskundigen om, het gissen voorbij, preciezer behandelindicaties te stellen bij specifieke (groepen van) patiŽnten. De oncologie loopt hierin voorop. Maar wie denkt dat onzekerheden tot het verleden gaan behoren, en dat de geneeskunde een soort ingenieurswetenschap wordt, heeft het mis. De gepersonaliseerde zorg is gebaseerd op het fundamentele inzicht dat alles en iedereen anders is en dat toeval bestaat. Vaste regels, laat staan ijzeren wetten, voor wat je in voorkomende gevallen altijd moet doen zijn en blijven een illusie.

Siddharta Mukherjee, bekend van De keizer aller ziektes. Een biografie van kanker, legde recent in een TED-boekje* uit dat de geneeskunde erom vraagt perfecte beslissingen te nemen op grond van imperfecte informatie. De geneeskunde wordt niet of nauwelijks geregeerd door wetten, het is een onzekere wereld die vraagt om artsen die zich daarin bij uitstek kunnen bewegen. Hij stipt een paar dingen aan die wij ons ter harte kunnen nemen.

In onze cultuur is het doen belangrijker dan laten; het interveniŽren is de norm. Het niets doen lijkt een teken van falen. Goede artsen beheersen aldus Mukherjee de kunst van het niets doen. Verder wijst hij erop dat het een illusie is om te denken dat we straks de onzekerheid die kleeft aan elke medische beslissing kunnen oplossen door ons louter te baseren op de uitslagen van geavanceerde medische tests. Zonder voorkennis, en zonder wetenschap van de omstandigheden waarin de test is afgenomen en de uitslag moet worden geÔnterpreteerd, kunnen we vaak nog niet zoveel met die uitslagen. Je moet als het ware al weten wat de uitslag is (een hypothese hebben ontwikkeld), wil je de uitslag op waarde kunnen schatten. Het kenmerkt de vakman. Een goede arts reflecteert en is in staat om verschillende bronnen van informatie tegen elkaar af te wegen, legt voorlopige conclusies voor aan anderen, en bespreekt ze met de directbetrokkenen. Vervolgens wordt een gevolgtrekking gemaakt die weliswaar van onzekerheden aan elkaar hangt, maar tegelijkertijd de op dat moment best mogelijke is. IntuÔtie, buikgevoelens, voorafgaande ervaringen, maar ook het vermogen om onder omstandigheden afwijkende beslissingen te nemen, zijn daarvan belangrijke aspecten.

Onzekerheden kunnen we beperken door veel meer data te verzamelen en daar slimme software op los te laten. De marges van ongewisheid worden daardoor smaller, maar onzekerheid wordt daarmee niet ter zijde gezet. Mukherjee wijst er verder op dat de normale gevallen, die zich keurig ‘houden aan de regels’, veel minder interessant zijn dan de uitzonderingen. De laatste geven ons informatie over wat we nog niet weten en waar het onderzoek zich op kan richten. Uitzonderingen zetten regels buiten spel. Regels zijn daarmee hulpmiddelen om uitzonderingen op te sporen.

We naderen het tijdperk van de gepersonaliseerde geneeskunde waarin tegelijkertijd de zoektocht naar mechanismen van ziekten, big data en moderne technologie een hoofdrol spelen. In die context is het belangrijk om meer te weten te komen over de psychologie van de arts: de wijze waarop beslissingen tot stand komen, en de resultaten daarvan besproken worden met steeds bewustere en beter geÔnformeerde patiŽnten. De patiŽnt is niet zozeer drager van een ziekte, maar een menselijk subject waarmee de arts idealiter een nieuwe, unieke werkelijkheid creŽert. De nieuwe werkelijkheid die in een behandelrelatie tot stand komt, is bepalend voor het antwoord op de vraag of gepersonaliseerde geneeskunde haar beloftes kan waarmaken: een perfect op de individuele patiŽnt afgestemde, maar nog steeds ‘onzekere’, geneeskunde. Het vergt vaardigheden die verder reiken dan het verrichten van medische handelingen. De psychologie kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren.

*Siddharta Mukherjee (2015). The laws of medicine. Field notes from an uncertain science. Londen: TED Books, Simon & Schuster.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Conversietherapie en gedwongen behandeling

Onlangs zag ik een klein berichtje in een medisch tijdschrift, zo'n hoekje met medisch nieuws waar iets geplaatst wordt om de pagina te vullen. Daarin stond dat in 2016 in de Verenigde Staten 60.000 mensen conversietherapie ondergingen. Ik schrok daarvan, maar besef dat het begrip conversietherapie enige uitleg nodig heeft. Wat waren het voor mensen die deze... Meer

Reageer |  reacties

Vrijheid, gelijkheid en broederschap

We laten ons door niets of niemand meer dwingen. Wat leven we toch in een heerlijke tijd. Degenen die ons voorheen dwongen zoals de pastoors, de dominees, de filmproducers, de regisseurs, de acteurs, de bazen, de CEO's, de managers, de rijkelui en de heren van Abraham de Swaan (NRC, 20-1), ze kunnen het allemaal mooi schudden, ze worden aan de schandpaal gen... Meer

Reageer |  reacties

In de isoleercel, gefixeerd aan bed,
het gebeurde gewoon

Geen gedwongen behandelingen meer? ĎZonder meer ja zeggen op deze stelling is me te gemakkelijk', zegt Nico de Louw (71) die op voordracht van de cliŽntenraad in de raad van toezicht van Arkin zit. In de jaren Ď70 werd hij met een psychose in adamskostuum van de straat geplukt en in de isoleercel gezet. Hij weet dat er af en toe een aanleiding is om iemand b... Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten