Ook een goede dokter maakt fouten

24 oktober 2013

In het kader van mijn bundel ‘Captains of Medicine’ , waarvoor journaliste Lynette Wijgergangs en ik twaalf toonaangevende dokters interviewden, hebben we ook Johan Lange, chirurg te Rotterdam geÔnterviewd.

27 jaar na mijn afstuderen als arts maakte hij me iets duidelijk, waarvan ik me al die tijd niet zo bewust geweest was: in zijn studie tot arts verinnerlijkt de student het bewustzijn dat als hij of zij erg zijn best doet, hij geen fouten hoeft te maken. En voor veel studenten zal het afleggen van de eed een bekrachtiging zijn van dit voornemen.

Dit gegeven, en tegelijk de onmogelijke illusie ervan werden me duidelijk toen Lange dit beschreef. Is dat niet alsof een student wiskunde denkt dat hij nooit meer een rekenfout zal maken? Je kunt je wel voorstellen hoe dat werkt: je neemt je voor enorm je best te doen en je beroep gewetensvol uit te voeren, je gelooft en denkt dat je dan geen (grote) fouten zult maken, en er komt een dag dat je een fout hebt gemaakt, die niet meer onder de categorie kleine fouten valt. De illusie van de gewetensvolle en onfeilbare dokter valt aan duigen.

Lange vertelde ook welke de drie meest voorkomende foutenbronnen zijn. Ten eerste : iets vergeten (niets menselijker dan dat). Ten tweede vermoeidheid, en ten derde persoonlijke problemen.

Niet alleen heel menselijk, maar stuk voor stuk ook zaken die net zo goed bij de wat oudere (en dus meer ervaren) arts kunnen voorkomen als bij een jongere, en erg geconcentreerde arts. Dus ook de illusie dat met de groeiende ervaring het aantal fouten afneemt, kan doorgeprikt worden.

Beide voorbeelden maken duidelijk dat het niet reŽel is in complexe situaties veilige zorg van de individuele dokter te verwachten. Ook een ervaren dokter vergeet zaken, en maakt dus fouten. Hij vergeet zelfs zaken waar hij alle voorgaande keren wel aan dacht.

Is dat iets om somber van te worden? Dat is niet mijn bedoeling. Wel denk ik dat het tijd wordt te beseffen dat het niet zo is dat een goede dokter geen fouten maakt. En ook dat een van de opgaven van teamwork is het voorkomen van (grote) fouten.

Om dat laatste te bereiken is nodig wat Johan Lange noemde een ‘spanningsloze horizontale samenwerking’, tussen alle betrokkenen. Dat is niet zo gemakkelijk als het lijkt: de jongere minder ervaren arts moet een meer ervaren collega kunnen en durven wijzen op iets wat bedenkelijk is. Ook de verpleegkundige moet zijn/haar vinger op mogen steken, en ook de waarnemingen van de coassistent zijn relevant.

Dat is echt omdenken in vergelijk tot de tijd dat ik mijn coschappen deed in de jaren tachtig. En dat omdenken is nodig om de zorg veiliger te maken. Niet met als illusoir doel de gezondheidszorg ‘foutenloos’ te maken, wel om grote fouten zoveel mogelijk te voorkomen, om gemaakte fouten zoveel mogelijk te herstellen en goed te bespreken met alle betrokkenen, en om te leren van fouten.

Paul Wormer

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Beroepsgeheim in een protocollentijdperk

In de zorg zijn de professionals actoren van een protocollaire praxis geworden. Onder invloed van een misinterpretatie van de betekenis van wetenschappelijk onderzoek voor de klinische praktijk, met een veel te sterk en zelfs kwalijk accent op big data, werd de klinische expertise, de door jarenlange ervaring gevormde intuÔtie gedegradeerd tot een derderangs... Meer

Reageer |  reacties

De grenzen van het beroepsgeheim

Stel je nou maar eens voor dat het jouw zoon, dochter, neef, nicht, oom, tante, vader of moeder betreft. Doorgaans een adequate en goede reden om elk gebod m.b.t. het beroepsgeheim te omzeilen. Zo dacht ik er ongeveer 10 jaar geleden over. En zo denk er nog steeds over. Kan ik wat ik gedaan heb voor een rechter verantwoorden? Die vraag stel ik mijzelf als ik... Meer

Reageer |  reacties

Versterk het beroepsgeheim

Het is begrijpelijk, en in ons aller belang, dat hulpverleners hun mond houden als zij privacygevoelige informatie van hun cliŽnten of patiŽnten ontvangen. Het gaat om informatie die zij hebben verkregen in vertrouwen. Waarbij de aangever er vanuit gaat dat het binnenskamers blijft. Wie de wetgeving kent en de in het verlengde daarvan door beroepsgroepen van... Meer

Reageer |  reacties