Veiligheid is meer dan een protocol naleven

1 augustus 2013

Veiligheid heeft te maken met kwetsbaarheid. Van de patiŽnt, die is overgeleverd aan de zorg en inzichten van de medische professionals die zich om hem bekommeren. Maar veiligheid heeft ook te maken met de kwetsbaarheid van die medische professionals zelf. Die moeten niet bang zijn om elkaar vragen te stellen en om zelf bevraagd te worden.

Werkklimaat
Ik denk dat het zeker zinvol is om protocollen te ontwikkelen die de veiligheid bevorderen in een ziekenhuis of andere setting waarin (medische) zorg wordt verleend. Maar protocollen zijn een noodzakelijk, en niet een voldoende middel. Iets ongrijpbaars als ‘het klimaat’ op een werkplek of afdeling is minstens zo belangrijk. Want het maakt nogal uit of dat klimaat een ‘afrekencultuur’ is, waarin je wordt afgebrand als je een fout maakt of iets niet weet, of een coŲperatieve cultuur waarin ruimte is voor twijfels en vergissingen.

Blufpoker
Psychologisch onderzoek heeft laten zien dat patiŽnten die met een klacht bij een arts komen, mťťr vertrouwen hebben in de arts die zonder blikken of blozen een diagnose stelt, dan in de arts die zegt: ‘Ik denk dat dit-en-dat aan de hand is, maar ik zoek het even na’, en vervolgens een naslagwerk uit de kast pakt. De eerste arts wordt ervaren als ‘deskundig’, de tweede niet. Terwijl de eerste arts best blufpoker kan spelen, terwijl de tweede zich realiseert dat zijn kennis beperkt is, en liever het zekere voor het onzekere neemt.

Twijfel
Wij mensen hebben in het algemeen moeite met twijfel. Hoewel twijfel de meest vruchtbare manier van werken is – hoe zouden we vooruitgang kunnen boeken als we niet voortdurend vragen zouden opwerpen en waarheden ter discussie stellen? – hebben we in de dagelijkse praktijk behoefte aan stevige ankers en vaste waarden. Daarom worden er protocollen gemaakt. Werk je volgens protocol, dan valt je niets te verwijten als er wat misgaat. Je hebt je toch aan de regels gehouden? Een protocol geeft noodzakelijke zekerheid; en dat is ook zo. Maar geeft het ook voldoende zekerheid? Nee.

Teamwork
Alle werk is mensenwerk. Ja, dat is een dooddoener. Maar toch. Werk is dus gťťn monopolie van betweters, van macho’s, van ik-sta-hiŽrarchisch-gezien-boven-jou-en-daarom-hoef-ik-naar-jou-niet-te-luisteren. Mensenwerk betekent teamwork, betekent elke schakel in de keten waarderen. Mensenwerk betekent je eigen zwaktes en sterktes onderkennen. Mensenwerk betekent je eigen ego opzij zetten en dienstbaar zijn aan een hoger, gezamenlijk doel. Niet op elkaar afschuiven, maar bij elkaar aanschuiven.

Vertrouwen
Mensenwerk in de zorg betekent ook: de patiŽnt centraal stellen. En dan niet als het object van handeling waar iedereen zijn eigen specialisme op loslaat, maar als het 100% menselijke subject om wie het draait. Veiligheid heeft niet alleen te maken met het goed naleven van regels, maar ook met het creŽren van vertrouwen.
Een patiŽnt die zich gehoord en gezien weet, voelt zich veilig. Dat krijg je met een technisch protocol niet voor elkaar, daar moet je gewoon voor gaan zitten. Een arts die dat tijdverspilling vindt, zou in mijn protocol ontslag krijgen.

Malou van Hintum.  

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Een zondebok aanwijzen helpt niet

In het boek ĎVeiligheid in de ggz. Leren van incidenten en calamiteitení dat psychiater Alette Kleinsman en calamiteitenonderzoeker Nico Kaptein onlangs publiceerden, komen drie lessen steeds weer terug. Een: het helpt niet om Ė in het geval van een ernstig incident of calamiteit Ė een zondebok te zoeken, want fouten worden gemaakt als sluitstuk van een proces waaraan allerlei professionals een bijdrage leveren. Twee: zorg voor een open cultuur waarin iedereen zich vrij voelt om elkaar aan te spreken. En drie: zorg ervoor dat iedereen zich verantwoordelijk voelt voor veiligheid.
Meer

Reageer |  reacties

Duizend bloemen, een paar teveel

Hoogleraar Jim van Os sprak recent in NRC Handelsblad zijn zorg uit over de achteruitgang van de psychiatrie in Nederland. Het toenemend aantal gevallen van euthanasie bij mensen met ernstige psychische aandoeningen is daar volgens hem een symptoom van. De verwaarlozing kost mensenlevens. Hij bepleit een focus op persoonlijk herstel. Marian Draaisma van zorginstelling Pluryn klaagde in dezelfde week in het AD over een verschuiving van werkzaamheden van de jeugdpsychiatrie naar de jeugdzorg. Dit verklaart volgens haar waarom het aantal suÔcides bij de betrokken jongeren nog nooit zo hoog is geweest. Ook hier gaat het om vragen over leven en dood. De oplossing ligt hier in de handen van gemeenten. En GGZ-instelling Emergis in Zeeland dreigde eind augustus met een behandelstop voor de rest van dit jaar. De zorgverzekeraar heeft te weinig zorg ingekocht.
Meer

Reageer |  reacties

FACT-werk en specialistische zorg in ťťn team

ĎBinnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we drie programmaís geschreven die de komende drie jaar hun beslag moeten krijgení, vertelt Marijke van Putten, lid van de raad van bestuur. ĎVoorheen werkten we via twee sporen: de FACT-teams en diagnostisch gerichte specialistische teams. Deze voegen we samen tot geÔntegreerde teams die wijk- en herstelgericht zijn. Teams met ervaringsdeskundigen en IPS-medewerkers die mensen begeleiden naar werk, maar ook met specialistische behandelkennis.í
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten