Veiligheid in de zorg: weg met de onverschilligheid!

10 oktober 2013

Laatst was ik op een congres voor praktijkverpleegkundigen. Een longarts die een workshop gaf over longauscultatie vroeg aan de aanwezigen wie na elk patiŽntencontact de handen waste. Een derde van de verpleegkundigen werkzaam in een huisartsenpraktijk stak haar hand op. Nog veel minder handen gingen omhoog op de vraag: ‘En wie maakt het membraam van de stethoscoop schoon na elk patiŽntencontact?’ Dat is zorgwekkend: juist in de steeds complexere eerstelijnszorg, met een groeiend aantal kwetsbare ouderen in de patiŽntenpopulatie, is infectiepreventie van cruciaal belang.

Doe je microbiologisch onderzoek in huisartsenpraktijken, dan vind je in een groot deel daarvan ESBL-vormende bacteriŽn. Het zijn bijzonder resistente micro-organismen die vaak ‘ziekenhuisbacteriŽn’ genoemd worden, maar ook buiten het ziekenhuis voorkomen. Op membramen van stethoscopen vinden we vaak Escherichia coli en Klebsiella pneumoniae, maar ook wel de Enterococcus faecalis. DarmbacteriŽn die in een gezonde gastheer geen schade zullen aanrichten, maar wel gevaarlijk kunnen zijn voor zieke mensen of kwetsbare ouderen. Daarnaast wordt op stethoscopen regelmatig de Staphyloccus aureus gevonden, die tot 20 uur op het membraan van het instrument kan overleven. En dan hebben we het nog maar over ťťn veelgebruikt instrument in de zorgpraktijk.

In Nederland doen we het nog relatief goed ten opzichte van andere landen, maar de dreiging neemt toe. Je zou daarom denken dat de bewustwording om goede (hand)hygiŽne toe te passen ook toeneemt. Helaas is dat niet het geval. In ziekenhuizen is het niet veel beter dan in huisartsenpraktijken. De mediane compliance voor handhygiŽne bedraagt 40 procent. Op de IC is het met 30 ŗ 40 procent zelfs nog slechter gesteld. Opmerkelijk, omdat op de intensive care per definitie ernstig zieke patiŽnten liggen. Verpleegkundigen (48 % houdt zich aan de regels voor handhygiŽne) zijn iets gewetensvoller met handhygiŽne bezig dan medisch specialisten (32%).

Hoe komt dat? Is die laissez faire-mentaliteit van artsen en verpleegkundigen te wijten aan de onzichtbaarheid van micro-organismen? Met het blote oog zie je ze immers niet. Door de jaren heen is het ene na het andere implementatietraject voor een betere handhygiŽne in zorginstellingen geÔntroduceerd. Daar is veel tijd en energie in gestoken. Tot nu toe is, voor zover ik weet, geen enkel implementatietraject gelukt om het gedrag van artsen en verpleegkundigen structureel te veranderen. Er komt even een Aha-Erlebnis bij een nieuwe feedbacktraining, een nieuwe procedureafspraak, een nieuwe workshop of weer een nieuw leiderschapsprogramma waar het gaat over open dialoog. Maar zodra de hectiek van alledag zich weer aandient, verdampen de goede voornemens bijkans nog sneller dan de – te weinig gebruikte – handalcohol.

Opvallend is dat veel verpleegkundigen hetzelfde zeggen als het over het niet naleven van de regels voor handhygiŽne gaat en dat is dit: ‘Artsen zijn nog veel erger dan verpleegkundigen’. Daar hebben ze overigens groot gelijk in. Maar het geeft ook iets anders aan: er is niemand die verantwoordelijk gesteld kan worden voor falend hygiŽnebeleid – behalve dan de RvB als het ťcht faliekant mis gaat, zoals in het Maasstad Ziekenhuis gebeurde, maar excessen wil je natuurlijk nou juist voorkomen. Om in de dagelijkse praktijk structureel iets te veranderen, moeten we niet simpel regels opvolgen, maar er ook met hart en ziel ervan overtuigd zijn dat ander gedrag noodzakelijk is. De kunst is om een perspectief te bieden waardoor zorgverleners het gevoel krijgen dat hun inzet en acties ertoe doen, zodat zij eigenaarschap gaan voelen.

In Amerikaanse Magnet Ziekenhuizen, die de hoogste en meest prestigieuze internationale onderscheiding hebben ontvangen die een zorginstelling of ziekenhuis kan krijgen voor excellente zorg, wordt dat ook gedaan. Daar wordt het scoren van indicatoren niet gezien als ‘weer een bureaucratische regel bovenop de zorg’ gezien, maar als een kans om de kwaliteit van zorg te verhogen. Vol trots worden die resultaten vervolgens gebenchmarkt. Dat mes snijdt aan twee kanten. Want verantwoordelijkheid nemen maakt de zorg niet alleen veiliger, maar ook je werk leuker. Weg met de onverschilligheid! 

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Als e-health meerwaarde
heeft, zijn we er als eerste bij

Iemand die zelf verslaafd is geweest, is eigenlijk de enige die een verslaafde begrijpt', zegt Dick Trubendorffer. Hij was zelf verslaafd aan alcohol, partydrugs, werken en seks. Na een mislukte behandeling in Nederland herstelde hij in Amerika. In Nederland zette hij daarna Trubendorffer ĎHulp bij Verslaving' op. De zorg is ambulant, E-health en beeldtelefo... Meer

Van bajes naar zorginstelling,
van cipier naar groepsleider

ĎEens kijken of het me lukt', dacht hoofd behandeling Peter van der Sanden, toen hij in 2011 in jeugdzorginstelling Almata in Ossendrecht ging werken. De Ďbajes voor jongeren' moest worden omgevormd van een justitiŽle instelling naar een gesloten jeugdzorginstelling. Cipiers werden groepsleiders. Het lukte. Met Van der Sanden als grote inspirator. Juni 2019 ... Meer

Waarom e-health tůch succesvol wordt

Ik kan me goed voorstellen dat gelouterde zorgbestuurders als Wouter van Ewijk niet geloven in e-health (Discura, 25 januari jl.). Je gaat doorgaans niet naar de dokter voor je plezier. Je vermoedt iets ernstigs in je unieke lijf. En wilt daarbij de arts wel in de ogen kijken. Je wilt geziťn worden. Je zoekt, wellicht impliciet, de vertrouwensband. En dat is... Meer

Reageer |  reacties