Selectieve solidariteit: eigen belang
eerst

2 augustus 2018

Solidariteit zit ingebakken in de financiering van ons zorgstelsel. Een kwart van het zorgbudget wordt besteed aan slechts 1% van de verzekerden, zo'n 175.000 mensen. In Nederland doen we daar niet moeilijk over. Maar de solidariteit heeft zijn grenzen. In veel opzichten zijn we zeer verzuild, op ons eigen belang gericht, en kijken we niet zo ver naar voren.
  
Bovendien is de solidariteit heel selectief. Het richt zich hoofdzakelijk op somatische aandoeningen. Ook wanneer de behandelvooruitzichten niet gunstig zijn en het aantal patiŽnten heel gering, schreeuwen we zo nodig moord en brand over de gebrekkige financiering. En iedereen is bereid er meer geld voor uit te trekken. Tenzij het Zorginstituut de boot afhoudt.

Maar zodra het gaat om mensen met psychische problemen, verslaafden, verwarde personen, ‘kinderen met ...’, moet er ineens fiks beknibbeld worden. Alsof er een onderhuidse agressie schuilt die zegt: ‘jawel, maar het is wel je eigen schuld'.

De levensduur van mensen met ernstige psychische aandoeningen is aanmerkelijk korter, het kan decennia verschillen met de rest van de bevolking. Maar is dit nu een thema dat huisartsen hoog op hun prioriteitenlijst stellen? Het gaat immers, per definitie, ook om hun patiŽnten. Het antwoord is nee. Zolang het gaat om een neurologische aandoening lukt het nog wel, maar zo gauw het 'iets psychisch' is, 'iets vreemds', iets dat te maken heeft met 'verward gedrag' is de solidariteit ver te zoeken. Het lichaam houdt van de geest zo lang die nog gezond is. Zo nee, dan keren we onze rug ervan af.

De psychiatrie is het resultaat van verwaarlozing, migratie en stigmatisering van mensen met ernstige psychische problemen. Historisch was een locatie buiten de stadsmuren het meest voor de hand liggende. In Haarlem staat nog het Dolhuys, nu museum. Om het in perspectief te zetten, voorheen was het het gedwongen verblijf voor pest- en lepralijders. Ondanks alle pogingen tot verbetering is 'de GGZ' nog steeds een status aparte, en is de financiering gezien het aantal (jonge) mensen met psychische aandoeningen onder de maat. De GGZ verschilt, wat betreft haar geÔsoleerde positie, niet veel van die van het dolhuis van enkele eeuwen terug.

Een recent voorbeeld van gebrek aan solidariteit betreft de heisa rondom verwarde personen, overigens niet alleen mensen met psychische aandoeningen. Door de overheid of de gemeenschap gefinancierde voorzieningen, waaronder de politie, sociale huisvesters, instellingen voor (psychische) gezondheidszorg en allerlei gemeentelijke voorzieningen, moesten nota bene worden ‘aangejaagd’ door een team van experts, onder leiding van een oud-minister. Opdat ze zich solidair zouden gedragen.

ZonMW richtte zich ook op deze kwestie en organiseerde een reeks bijeenkomsten en opende een programma voor de financiering van lokale projecten. Ja, dan willen de mensen wel samenwerken, gezien de gretigheid waarmee voorstellen werden ingediend. Maar in de tussentijd is er, behoudens een hele reeks nota's, protocollen en samenwerkingsafspraken niet zoveel veranderd. De oorzaken en de omstandigheden waarin als 'verward gedrag' geframede problemen ontstaan bij mensen met sociale en/of psychische problemen zijn niet fundamenteel veranderd. Preventie en vroegtijdig handelen blijven beloften.

Trouwens ook binnen de psychische zorg is er sprake van segregatie. Statusverschillen tussen disciplines, specialistische tegenover generalistisch zorg. Of, wat mij al jaren bezig houdt, het eeuwigdurende schisma tussen verslavingszorg en de algemene psychische zorg. Het lukt maar niet om die systemen te integreren omdat de solidariteit met betrekking tot elkaars cliŽntengroepen gewoonweg ontbreekt.

Dat er in de afgelopen decennia in epidemiologisch opzicht nauwelijks vooruitgang is geboekt in de incidentie en prevalentie van psychische aandoeningen laat zich, gezien het voorafgaande, raden. Solidariteit is een voorwaarde voor herstel. We zien dit in het bijzonder bij kanker maar bijvoorbeeld ook bij hiv/aids.

Zolang de samenleving zich niet onomwonden solidair verklaart met mensen met psychische kwetsbaarheid, en dat laat merken door allerlei op ondersteuning en bemoediging gerichte activiteiten, houden we de problemen in deze omvang in stand.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Zorgt de gemeente goed voor onze
jeugd?

De jeugdzorg werd sinds 2015 definitief gemeentezorg, de wetgever had gesproken. Een kleine 100.000 handtekeningen tegen dit voornemen mochten niet baten en alle jobstijdingen over het onvermogen van gemeenten ten spijt, de krachten van professionals en ambtenaren moesten worden gebundeld en tegenstellingen leken te worden overbrugd. In plaats van het aloude... Meer

Een lange, koude winter voor de
jeugdzorg

De uitgaven voor de jeugdzorg rijzen de pan uit. ĎEr moet meer geld bij', roepen jeugdzorgmedewerkers. Vorige maand nog voerden ze actie in Den Haag om de werkdruk en de administratieve rompslomp in de jeugdzorg te verlagen. Volgens hen moet minister Hugo de Jonge van VWS extra geld uittrekken voor de jeugdzorg. Die geeft geen krimp, want Ďgeld is het proble... Meer

Meest kwetsbaren zijn de klos,
zeker in Zuid-Afrika

Als altijd zijn de meest kwetsbaren de klos. Ik ben in Port Elisabeth in Zuid-Afrika bij het Ubomi Obutsha Centre om te begrijpen hoe wij ook vanuit Nederland het Centre goed kunnen ondersteunen. Het centrum biedt jeugdzorg in de meest brede zin van het woord en heeft het karakter van een Community Centre. Wat er gebeurt is niet perfect en men wil profession... Meer

Reageer |  reacties