Gevangen in de onzekerheid die inherent is aan de geneeskunde

8 december 2016

Waarom is het principe van ‘shared decision making’ (SDM) een zegen voor artsen? 

Een paar jaar nadat ik in 1975 als arts afstudeerde las ik het essay ‘Training for uncertainty’ door Renee C. Fox (te vinden in haar boek ‘Essays in Medical Sociology’ uit 1979). Had ik dat essay maar gelezen voor ik met de medische studie begon! Overtuigend laat Renee Fox zien dat de basis van het medische beroep onzekerheid is en het geheim van de goede arts is dat hij weet hoe hij daarmee om moet gaan.

Als je gaat studeren weet je dat je onwetend bent en je veronderstelt dat je na je opleiding een stuk wijzer zult zijn, maar naarmate je verder komt ontdek je steeds beter wat je niet weet. Daarna zal er nooit meer een einde komen aan het leerproces waaraan je begonnen bent. Je voelt je – als je een goede arts betaamt - altijd verplicht meer kennis te vergaren om zeker te zijn dat je de beste beslissingen neemt. 

Ik was blij met het essay want de onzekerheid in de eerste studiejaren was beangstigend. Ik zie me nog net als de andere coassistenten worstelen met de stethoscoop om het ruisje dat de cardioloog gehoord had ook te herkennen en toen hij vroeg “Heb je het gehoord?” zeiden we maar “Ja”. Of de vinger waarmee je bij een man tijdens het rectaal onderzoek de prostaat aftast om te beoordelen of er misschien iets kwaadaardigs zit. Ik kon die eerste keren niet eens het orgaan onderscheiden van een harde drol. We leerden te voelen wat we dachten te moeten voelen. Mijn vrienden en ik troostten elkaar dat we later als we het honderd keer gedaan zouden hebben het wel geleerd zouden hebben, maar de onzekerheid werd alleen maar groter en sommigen hielden vol bravoure vol dat zij het wel hoorden of voelden.

En dan was er de onzekerheid over wat we voor moesten schrijven. De link tussen wat fundamenteel onderzoek ons leerde en wat we moesten doen was niet zo duidelijk. Onze wetenschap was eerder een soort positivisme, want die zou later keihard bewijzen dat wat we proefondervindelijk besloten of voorschreven ook echt op wetenschappelijk bewijs gebaseerd is. Het is bijvoorbeeld absurd geweest hoe een generatie artsen dacht dat mensen met spanningen en vage klachten benzodiazepinen nodig hadden en dat die artsen volhielden met de wetenschappelijke geneeskunde bezig te zijn. Het leek of niemand durfde te twijfelen aan wat we eens echt zouden weten en we waren niet gek op de mensen die ons aan het twijfelen brachten. Het is andersom-wetenschap, die uitsluitend helpt de onzekerheid uit het zicht te houden. 

Gelukkig kwamen er ook allerlei diagnostische hulpmiddelen die zorgden dat we niet meer afhankelijk waren van onze oren, vingers en andere zintuigen. Maar onzekerheid blijft bestaan, want uiteindelijk moet er toch een oordeel gegeven worden over de onduidelijke grijze vlekken op de scan die ons ongerust maakten. Onzeker blijven we tot het laatste moment. Want als we ‘kijk uit een wolf’ roepen volgt een gesprek over chemo en weten we echt wat de juiste beslissing is bij deze vrouw of man?

Hoe ga je om met die onzekerheid die van hoog tot laag de medische hiŽrarchie blijft bepalen? Wat we niet moeten doen is de onzekerheid ontkennen, is spelletjes spelen om de onzekerheid te verbergen, doen of we het wel zeker weten. We zijn gevangenen van de onzekerheid die inherent is aan de geneeskunde. Ons werk zou zoveel aangenamer worden als we daarvan bevrijd werden en ons niet langer inbeelden dat we ons moeten gedragen als halfgoden. 

Er is wel wat veranderd gelukkig. De ouderwetse autoritaire arts is geleidelijk aan het verdwijnen doordat we inmiddels begrijpen dat we het echt niet alleen kunnen. Shared Decision Making (gedeelde besluitvorming) heet dat. Elke stap goed met de patiŽnt bespreken en er samen over beslissen. Het is een zegen, voor zowel patiŽnten als artsen. Je moet daarvoor als arts natuurlijk wel je veilige plekje op de pseudozekerheidsberg durven opgeven.


U kunt Ivan Wolffers ook volgen op twitter via @IvanWolffers 

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Staat de patiŽnt wel centraal?

Enige tijd geleden sprak ik een vrijgevestigd klinisch psychologe over haar ervaringen binnen de geestelijke gezondheidszorg. Zij vertelde over een depressieve patiŽnte die zij wilde verwijzen naar de crisisdienst van de regionale GGZ-instelling. Zij vertelde dat zij deze patiŽnte niet kon/mocht doorverwijzen, dat de huisarts dat moest doen, maar dat die op vakantie was en zijn waarnemer de patiŽnte eerst wilde zien voordat hij zou kunnen doorverwijzen, dat deze waarnemer deze patiŽnte niet wilde doorverwijzen, omdat hij het met de diagnose niet eens was, dat de psychologe de patiŽnte toen presenteerde aan een bevriende psychiater, die patiŽnte vervolgens terstond verwees naar de crisisdienst, die de patiŽnte tijdelijk in behandeling nam, en om het af te sluiten niet met de klinisch psychologe, de behandelaar overlegde maar met de bevriende psychiater, die de patiŽnte na ťťn gesprek had doorverwezen, en haar nauwelijks kende.
Meer

Reageer |  reacties

Millennials missen een ontwikkeld backoffice

De Facebookgeneratie ofwel de millennials (geboren tussen 1980 en 2000) overbevolken onze GGZ. In tien jaar tijds nam bij deze generatie het slikken van antidepressiva met 40% toe. 72.000 zitten er vanwege arbeidsongeschiktheid thuis; in grote meerderheid gaat het om psychische themaís. In de GGZ trakteren wij ze op een etikettenepidemie: dyslexie, ADHD, ADD, hoogbegaafdheid, PTSS, autisme, Asperger, NLD, dyscalculie, borderline.
Meer

Reageer |  reacties

Voorkůmen is beter dan genezen

Denkt u eens na over het volgende rijtje: een jurist, een kantoorbeambte cq boekhouder, een rechtsgeleerde, een leraar, een voormalig metaalarbeider en vakbondsbestuurder, een arts, een jurist, een scheikundige, een voormalig secretaresse, een politicoloog en jurist, een TV-producer, een arts, een econoom, een historicus annex internationale betrekkingen-expert, een socioloog en een politicoloog. Weet u al waar ik op doel? Dat is de achtergrond van de ministers die de afgelopen 40 jaren Volksgezondheid in hun portefeuille hebben gehad.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten