Evenwicht

24 april 2014

Vorige week was ik in de Antillen voor een nascholingscursus voor Antilliaanse huisartsen over chronische aandoeningen en lifestyleverandering. Het boeiendst bij zoīn bijeenkomst vind ik altijd de culturele verschillen. Zo is het modebeeld voor veel vrouwen in Nederland dat van de slanke dame met de platte buik. Zo iemand die net uit een Hollywoodfilm is gestapt, gespeeld door een actrice die voor haar werk een oertijddieet volgt waarbij ze alleen water mag drinken, nauwelijks iets eet – zeker geen voedingsmiddelen die met de K van koolhydraten beginnen – en vijf uur per dag met een personal trainer aan het werk is om elk grammetje vet te straffen. Virtuele vrouwen dus, want in de echte wereld zien ze er juist anders uit. Op CuraÁao, zo verzekerden de cursusdeelnemers me, wordt echter een vol achterwerk bij dames erg gewaardeerd. Door een stevig stuk zitvlees weeg je al snel wat zwaarder en mede daardoor is het percentage vrouwen met obesitas vrij indrukwekkend. Op het Caribische eiland heeft meer dan 36 procent van de vrouwen (en bijna 19 procent van de mannen) ernstig overgewicht.

Ik moest denken aan mijn eerste bezoek aan Latijns Amerika (1980) toen ik het Behrhorst project in Guatemala bezocht en met een dorpsgezondheidswerker op pad was. Ik vroeg van alles over de gezondheid van de Indiaanse dorpelingen. Op een gegeven moment zei mijn begeleider licht geŽrgerd: “De Indianen kennen het begrip gezondheid helemaal niet. Dat is hier gekomen samen met het christendom en de heilige Maria. Wij hebben hier heel andere ideeŽn. Zo geloven we hier in de balans tussen mens en zijn omgeving. Is die verstoord dan moet je er iets aan doen.”

De woorden raakten me als een blikseminslag. Pang. Ja natuurlijk, wat een goed en interessant concept. Het welzijn van mensen wordt niet geÔndividualiseerd via het vaststellen van de biologische parameters binnen in het lichaam, maar het is afhankelijk van de wereld rondom mensen. Welzijn heeft dan te maken met de lucht die je inademt, de mensen waarmee je omgaat, met spanningen, oorlogen, tekorten, met wat je eet, en of en hoeveel je beweegt.

Mede door die opmerking besloot ik een paar jaar later antropologie te gaan studeren. Ik wilde begrijpen welke concepten mensen hanteren om zo beter in staat te zijn aan hun welzijn bij te dragen en ze niet uitsluitend mijn ideeŽn over wat gezond of ongezond is op te dringen. Ik wilde leren hoe je anamnese moet worden om een totaalbeeld te kunnen krijgen, hoe je goed leert luisteren.

Obesitas is uiteraard een belangrijke factor bij het ontstaan van het metabool syndroom en op zijn beurt is dat weer aandrijver voor diabetes type 2 met een aanzienlijk grotere kans op voortijdig overlijden. Maar overgewicht is het resultaat van omgevingsfactoren. Van onze ideeŽn over voeding en beweging bijvoorbeeld. Wat vinden we īnormaalī, wat vinden we īlekkerī, waar voelen we ons vertrouwd en veilig bij? En ook: hoe willen we eruit zien? Vinden mensen het dikke buikje wijzen op welstand en appreciŽren we daarom dan zoīn potbuikje juist meer (zoals in Zuid AziŽ). Worden vrouwen die dik zijn geassocieerd met vruchtbaarheid en het vooruitzicht op een stevig nakomelingschap (zoals in veel arme plattelandssamenlevingen), dan zijn ze liever dik dan dun. En zien mensen via film, tv-series, sportprogrammaīs vooral lichamen die extreem slank zijn dan ontstaat er een koortsachtige jacht op een ideaal lichaam, dat niet vanzelfsprekend ook gezond is.

Werken in een andere cultuur dwingt artsen open te gaan voor andere mogelijkheden, voor andere mensen, voor een andere gezondheid. 

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Snor

Het enige geluid dat ik hoor is het getik van de klok. Zo nu en dan springt er een vogeltje uit tevoorschijn, dat een paar keer hard roept. Gelukkig hoef ik daar niets meer mee.Ooit was ik een echt feestbeest, kon ik nachten doorhalen met mijn buurtgenoten. Maar de laatste tijd hoefde ik niet meer zo nodig. Overbodig voelde ik me. Ik was leeg, waar ik ooit v... Meer

Reageer |  reacties

Mensen helpen die Ďde droad effe kwiet biní

Mediant Geestelijke Gezondheidszorg in Twente opende in 2015 de Helmer-Es, een nieuwe High Intensive Care (HIC). Teampsychiater Marije Vermaas voelt zich hier als een vis in het water. Er is ťťn probleem: ze is de enige psychiater op de afdeling, er moet nodig een collega bij. Maar dat is lastig. Veel collega's zien Twente als een uithoek. Ze gooit graag een... Meer

Reageer |  reacties

Deze cliŽnt zit nog steeds in mijn hoofd

AriŽtte van Reekum, psychiater en lid raad van bestuur van GGZ Breburg in Brabant, heeft een open inborst. Niet te beroerd om een fout toe te geven. Toch zit ze soms in een spagaat: een organisatie heeft een structuur en cultuur nodig om open te zijn over fouten en ervan te leren. Maar na een uitzending van Zembla is ze naar de buitenwereld voorzichtiger. ĎH... Meer

Reageer |  reacties