Hoe we leren ziek te zijn

13 augustus 2014

In de tijd dat ik de medische antropologie net ontdekt had, las ik alles wat ik kon vinden over cultuurgebonden ziekten. Over latah in IndonesiŽ, dwangmatige imitatiedrang in een land waar men geloofde dat de geest van iemand anders jouw lijf kan binnendringen. Over Susto in Latijns Amerika waarbij het koortsige kind begint te ijlen en de ziel het lichaam juist verlaat, waarna de curandero moet zorgen dat de ziel de weg terugvindt. Er ging een wereld voor me open, want het leek voor de hand te liggen dat als je de wereld als ībezieldī ervaart dat een rol zal spelen in de manier waarop je ziekte verklaart.

De overgang werd een klassiek voorbeeld hoe wij dat zelf in onze eigen cultuur doen. Vrouwen van een jaar of vijfenvijftig gaan door een fase heen waarin ze nog wel eens hun zelfvertrouwen verliezen. Hun kinderen hebben hen niet meer nodig, mochten ze een baan willen vinden dan blijkt niemand op hen te wachten, en manlief kijkt bij voorkeur naar de jonge dames, terwijl zij als vrouw die afscheid neemt van haar oestrogeen met pensioen lijken te worden gestuurd. In combinatie met vervelende verschijnselen zoals opvliegers, nachtelijk zweten, droge vagina beginnen de hersenen in onze cultuur te werken. De īOvergangī wordt een paraplu om alles te begrijpen. In landen waar vrouwen op die leeftijd juist meer macht en status krijgen, komt het helemaal niet voor, hoeft er ook niet voor te worden behandeld en bestaan er dus ook geen richtlijnen voor artsen. Zijn de stereotiepe beelden waaraan we moeten voldoen de īgeestenī in onze cultuur?

Ik ben zelf daarnaast ook nog erg nieuwsgierig naar het verband tussen die cultuurgebonden ziektes en disease mongering, het proces waarbij belanghebbenden hun best doen de cultuur van ziekte en gezondheid te beÔnvloeden om hun producten en oplossingen beter te verkopen. In een samenleving waarin niemand nog tijd heeft en er zelfs geen 40 minuten meer over is voor behoorlijk de liefde bedrijven, vinden we steeds meer aanhangers van de diagnose Female Sexual Dysfunction. Artsen die blijven geloven in pillen om de vrouw opgewonden te maken zodat het in 5 minuten lukt. Het lijkt mij een typisch geval van cultuurgebonden aandoening die door disease mongering steeds populairder wordt, tenzij artsen het hoofd koel houden.
In onze verschillende culturen hebben we die klachten gecreŽerd en vervolgens hebben we er over gelezen, ervan gehoord, praten we er samen over en zo hebben we aangeleerd dat en hoe we eraan moeten lijden. Het getuigt van minachting voor de patiŽnt te zeggen dat de ene klacht wel een probleem is en de andere niet. Je kunt niet de een de behandeling ontzeggen en de ander wel helpen.

Je kunt echter wel communiceren. Als arts moet je in staat worden geacht uit te leggen waarom je je over bepaalde verschijnselen zorgen maakt en vindt dat die extra aandacht verdienen, maar ook beseffen dat bezorgdheid slechts een gering deel van de hulpvraag is. Mensen die zich afgedankt voelen, hoeven zich geen zorgen te maken over hun nier- of leverwaarden. Maar de depressie (zoals wij het in onze cultuur noemen), wie is daar scheidsrechter over? De chronische vermoeidheid? De glutenovergevoeligheid waar mensen zelf aan menen te lijden? Wat doe je dan als arts? Misschien de vraag stellen “hoe denkt u dat ik u kan helpen?” en de patiŽnt verder het proces van zijn eigen geesten, stereotypen en demonen laten sturen. 

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

FACT-werk en specialistische zorg in ťťn team

ĎBinnen GGZ Noord-Holland-Noord hebben we drie programmaís geschreven die de komende drie jaar hun beslag moeten krijgení, vertelt Marijke van Putten, lid van de raad van bestuur. ĎVoorheen werkten we via twee sporen: de FACT-teams en diagnostisch gerichte specialistische teams. Deze voegen we samen tot geÔntegreerde teams die wijk- en herstelgericht zijn. Teams met ervaringsdeskundigen en IPS-medewerkers die mensen begeleiden naar werk, maar ook met specialistische behandelkennis.í
Meer

Reageer |  reacties

Psychisch gezond in een opgewarmde aarde

Discussieforum over professionaliteit in de zorg voor medisch specialisten, artsen, psychologen, bestuur en management. Van Der Hoef & Partners biedt u een platform, of forum, dat gebruikt zal worden om themaís die van belang zijn bij de dagelijkse praktijk van de geneeskunde te belichten. Een ruimte voor het voeren van een discours.
Meer

Reageer |  reacties

Het is ontegenzeggelijk de schuld van de manager; of niet soms?

In haar column in Medisch Contact van juni 2017 probeert Esther van Fenema aan een peuter uit te leggen wat een manager doet: ĎEen manager is een meneer of een mevrouw die dingen regelt en heel veel moet vergaderen met andere mensen om die dingen te kunnen regelení waarop de kleuter stampvoetend roept: ĎJa maar wat kan hij dan?í. Ik vroeg me af hoe zij aan diezelfde peuter zou uitleggen wat een psychiater doet? Ik neem aan dat zij het zo zou weten uit te leggen dat die peuter ervan overtuigd is, dat een psychiater heel wat kan ook al zegt men - dat zijn vooral chirurgen - dat een psychiater niets weet en niets kan.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten