Het woord dat de patiŽnt terugbrengt

6 juni 2013

Claude Levi-Strauss, de bekende Franse culturele antropoloog, beschreef het werk van de sjamaan. Hij is degene die woorden biedt die de brug vormen voor de geÔsoleerde patiŽnt met vreemd gedrag zodat hij terug kan keren in de gemeenschap. Als ik daar college over geef kies ik geen diagnose uit een of andere exotische cultuur waar we niets van begrijpen, maar ik neem de īovergangī als voorbeeld.

Naast onregelmatige bloedingen, opvliegers en droger worden van de bekleding van de vagina zouden de volgende verschijnselen ook bij het īmenopauzesyndroomī horen: congesties, meteorisme, obstipatie, dyspepsie, tachycardie, bloeddrukschommelingen, pseudo-angineuze verschijnselen, agressiviteit, depressie, psycholabiliteit, een eindeloze lijst. Maar ik stop hier anders is er geen ruimte voor de rest van de column. Artsen, maar gynaecologen in het bijzonder, discussieerden met elkaar in de vakliteratuur en kwamen bijeen in consensusbijeenkomsten om tot een gemeenschappelijk begrip te komen van het begrip overgangssyndroom. Inmiddels weten we dat behalve de opvliegers en de droge slijmvliezen die het bedrijven van de liefde wat moeilijker maken, alle genoemde verschijnselen vaker in de leeftijdscategorie 25 tot 35 voorkomen dan in de leeftijd 45 tot 55 jaar. Dat geldt zelfs voor de onregelmatige bloedingen. In landen zoals India heeft men nog nooit van de overgang gehoord. Het gaat daar goed met moeder.

Geleidelijk ontstond de consensus dat het overgangssyndroom ook in de westerse wereld eigenlijk niet bestaat, maar dat er tijdens het ouder worden wel enkele vervelende verschijnselen optreden. Het begrip īovergangī is echter ingeburgerd. Het bleek namelijk een onverwachte zegen voor de dokter, die een antwoord leek te hebben op de vraag, voor de vrouw, die nu eindelijk serieus werd genomen en een diagnose mee naar huis kreeg en voor de gezinsleden van de vrouw, die nu ook het soms wat moeilijk begrijpbare gedrag van moeder konden plaatsen. Precies wat Levi-Strauss schreef: het woord zorgt dat de patiŽnt weer begrepen (en dus normaal) wordt.

Het is ťťn van de functies van de geneeskunde, hoewel het merendeel van de artsen ongetwijfeld zal opmerken dat hij of zij zich uitsluitend met evidence-based geneeskunde bezig houdt. Vergeet het maar. Er zit zoveel magie in het werk van de arts en het is misschien maar beter dat hij zich er niet van bewust is.

Wat gebeurt er echter als een belangengroep die discussie over diagnoses stimuleert en probeert te hijacken? Bij de overgang leidde het ertoe dat in de VS 60 procent en in Nederland 25 procent van de vrouwen in die leeftijd oestrogenen slikten, waarvan in 2002 bleek dat ze ongewenste risicoīs voor veel vrouwen hadden. Slechts kort en in goed omschreven omstandigheden kwamen de oestrogenen vanaf dat moment nog in aanmerking voor gebruik. Helaas bleek inmiddels het begrip īovergangī niet meer weg te denken en oestrogeengebruik verminderde nauwelijks.

In hoeverre is de DSM5 een middel om diagnoses te verankeren om ze als gereedschap te gebruiken bij het terugbrengen van verdwaalde patiŽnten? Vanuit een dergelijk antropologisch perspectief, waarbij je buiten het gebeuren gaat staan en naar de sociale en culturele functie ervan kijkt, beoordeel je ook onmiddellijk de voorlichting over diagnoses zoals adhd, depressie heel anders. En de paraprofessionalisering van de gebruikers van de zorg ga je ook anders bekijken. Ook vraag je onmiddellijk af waarom bij een proces van het vastleggen van de taal waarin we geestelijk lijden beschrijven, de mensen waarom het allemaal gaat geen enkele rol hebben gespeeld. Is het misschien kolonisering van de geest van de patiŽnten geworden? Op geen andere manier halen we je terug uit isolement want anders wordt de rekening niet betaald.

Vacatures

MEER OVER DEZE VACATURE >>

Opinie

Shared Decision Making

Discussieforum over professionaliteit in de zorg voor medisch specialisten, artsen, psychologen, bestuur en management. Van Der Hoef & Partners biedt u een platform, of forum, dat gebruikt zal worden om themaís die van belang zijn bij de dagelijkse praktijk van de geneeskunde te belichten. Een ruimte voor het voeren van een discours.
Meer

Reageer |  reacties

Vastgoed voor veel zorginstellingen een killer

Op 1 juni 2017 treedt Paul de Bot terug als bestuurder van Dijk en Duin in Castricum. Het afscheidsinterview vindt plaats in restaurant De Oude Keuken, mensen met afstand tot de arbeidsmarkt serveren de koffie en broodjes. De Oude Keuken is een mooi voorbeeld van de herontwikkeling die het zorginstellingsterrein van Dijk en Duin onder zijn bestuurlijke leiding doormaakte. Veel GGZ-instellingen zitten door de herijking van het zorgaanbod met oud en vaak monumentaal vastgoed in hun maag. ĎDe herontwikkeling van ons vastgoed in Castricum is exemplarisch voor de zorgvastgoedsector nieuwe stijl.í
Meer

Reageer |  reacties

De dagen van de DSM-5 zijn geteld

Eindelijk is er een classificatie in de maak waarmee psychiaters en patiŽnten straks hopelijk beter uit de voeten kunnen dan met de DSM-5, het handboek voor de psychiatrie. De nieuwe concurrent heet HiTOP, de Hierarchical Taxonomy of Psychopathology.
Meer

Reageer |  reacties

Nascholingstrajecten